IntuitionFlow

กำลัง Promote GotoKnow.org

2005-11-28T21:26:00.000-08:00

ช่วงนี้กำลัง Promote blog GotoKnow ของ สคส. ติดตามข้อเขียนของผมได้ที่ http://beyondKM.gotoknow.org นะครับ

วิปัสสนา vs. วิชาการ

2005-11-25T16:48:00.000-08:00

...มีคนบอกว่าการทำ KM โดยใช้เทคนิคการเล่าเรื่อง (Storytelling) นั้นใช้ไม่ได้กับทุกวงการ จากประสบการณ์ของหลายๆท่านพบว่านักวิจัยหรือผู้ที่อยู่ในแวดวงวิชาการมักจะรู้สึก "อึดอัด" กับการเล่าเรื่อง ...มองว่าการเล่าเรื่องเป็นอะไรๆ ที่ไม่ได้ประโยชน์ ...เสียเวลา ...ไร้สาระ พูดๆ กันไป แต่ก็ไม่ได้อะไรเป็นชิ้นเป็นอัน ...ส่วนใหญ่มักจะเคยชินอยู่กับรูปแบบที่ค่อนข้างเป็นทางการ เป็นกระบวนการที่ต้องมีข้อสรุปที่ชัดเจน ต้องให้คำตอบอย่างแจ่มแจ้งว่า "จะต้องไปทำอะไรต่อ.."

...จากการสังเกตของผม ยังได้เห็นเพิ่มเติมอีกว่า ....นักวิชาการส่วนใหญ่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งบรรดาครูอาจารย์ทั้งหลายนั้นมักจะมีจุดแข็งทางด้านการพูด การใช้ภาษา เรียกได้ว่าเป็น "นักพูด" ชั้นเซียนเลยทีเดียว หลายท่านเป็นผู้ที่มีสำนวนโวหารคมคาย แต่ก็น่าเสียดายที่หลายท่านนั้นไม่ได้เป็น "นักฟัง" ที่ดีเท่าใดนัก มีหลายท่านที่เชี่ยวชาญด้านการวิเคราะห์ วิจัย ท่านอาจได้ชื่อว่าเป็น "นักวิจัย นักวิเคราะห์ นักวิพากษ์วิจารณ์" ที่โด่งดัง แต่สิ่งที่ท่านเหล่านั้นอาจจะไม่ได้เป็นก็คือ ... "นักวิปัสสนา" !! ...การวิเคราะห์ การวิจัย เป็นเรื่องที่ต้องใช้ข้อมูล ต้องใช้ความรู้ แต่ "การวิปัสสนา" เป็นเรื่องที่ต้องใช้ "การดูตนอง" ...เป็นการดูตนจนเกิด "ปัญญา" สามารถมองเห็นทุกอย่างที่เกิดขึ้นตามที่เป็นจริง !

KM กับ TQA ที่สวนดุสิต

2005-11-15T19:55:00.000-08:00

ผมได้ไปร่วมประชุมเชิงปฏิบัติการ เรื่อง "การทบทวนกลยุทธ์และการจัดกระบวนการเพื่อมุ่งสู่การจัดการคุณค่า" ของมหาวิทยาลัยราชภัฏสวนดุสิต ซึ่งจัดขึ้นระหว่างวันที่ 14-15 พ.ย. 2548 การประชุมวันแรกเป็นการทำความเข้าใจในเรื่องการพัฒนาคุณภาพการบริหารจัดการภาครัฐตามแนวทางของ ก.พ.ร. และวันที่สองเป็น Workshop เพื่อให้ผู้บริหารได้ทบทวนเป้าหมาย กลยุทธ์ และตัวชี้วัดของปีงบประมาณ พ.ศ. 2549 เพื่อให้เข้ากับหลักการของ ก.พ.ร.

ในตอนแรกที่ได้รับการติดต่อให้บรรยายเรื่อง KM ในการประชุมช่วงบ่ายวันแรก (14 พ.ย.) นั้น ผมได้ปฏิเสธไป เพราะนโยบายของ สคส. นั้น ไม่เน้นการบรรยาย แต่เน้น Learning by Doing คือทำจริงเลย เป็นการทำไปเรียนไป ไม่ต้องมาบรรยายให้เสียเวลา หลังจากปฏิเสธไปได้ไม่กี่วันก็ได้รับ..(อ่านต่อ)

เส้นทางสู่สังคมอุดมปัญญา

2005-11-11T10:47:00.000-08:00

เมื่อวันพุธที่ผ่านมา (9 พ.ย.) ผมได้ไปบรรยายหัวข้อ "เส้นทางการสร้างสังคมอุดมปัญญา (A Path to Knowledge-based Society)" ที่อาคารสารนิเทศ 50 ปี มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ การบรรยายนี้เป็นส่วนหนึ่งของการสัมมนาวิชาการเรื่อง "Foresight Business Intelligence for Smart Society" ซึ่งจัดขึ้นระหว่างวันที่ 9-10 พฤศจิกายน 2548 ผมได้มีโอกาสฟัง Session ที่ต่อจากผมอีก 2 Session ขอนำประเด็นดีๆ ที่ได้มาสรุปให้ท่านฟังดังนี้....โปรดคลิ๊กไปที่ http://beyondKM.gotoknow.org นะครับ

ก้าวข้ามความรู้

2005-11-08T13:00:00.000-08:00

ลองอ่านดูใน http://beyondKM.gotoknow.org นะครับ

ตามหา “แชงกรี-ลา”

2005-11-06T17:45:00.000-08:00

เจ็ดวันที่ผ่านมานั้น ผมได้เล่าเรื่องการเดินทางที่ค่อนข้างจะเป็นการให้ข้อมูลซะเป็นส่วนใหญ่ วันนี้ผมจะขอนำเสนอข้อมูลทั่วไปและให้มุมมองเกี่ยวกับ “แชงกรี-ลา” ในสายตาของผมบ้าง

... มีผู้กล่าวว่า “แชงกรี-ลา” เป็นคำที่มีรากเหง้ามาจากภาษาทิเบต ซึ่งหมายถึง ดินแดนอันสุขสงบแห่งเทือกเขาหิมาลัย "แชงกรี-ลา" อยู่ที่ไหน? ...หลายๆประเทศมักจะกล่าวอ้างว่า "แชงกรี-ลา" นั้นอยู่ในประเทศของตน เช่น ...อยู่ในทิเบต ...อยู่ในอินเดียตอนเหนือ (แคว้นแคชเมีย) หรือ ...อยู่ในจีน (บริเวณที่ราบสูงชิงไห่-ทิเบต) เป็นต้น

จริงๆ แล้วชื่อ “แชงกรี-ลา” เริ่มเป็นที่สนใจในโลกตะวันตก ก็เพราะมีกล่าวถึงอยู่ในนวนิยายขายดีที่มีชื่อว่า “Lost Horizon” ซึ่งเขียนโดย James Hilton ในปี ค.ศ. 1933 ฮิลตัน ได้พรรณนาเกี่ยวกับ "แชงกรี-ลา" ไว้ว่าเป็น ทุ่งหญ้าในหุบเขาที่ล้อมรอบด้วยภูเขาที่ยอดปกคลุมด้วยหิมะ (snow capped mountains) มีฝูงจามรี ฝูงแกะ อยู่ทั่วไป มีชนเผ่าพื้นเมืองอาศัยอยู่อย่างปรองดองสมานฉันท์

ในประเทศจีนมีเมืองหลายเมือง ที่ต่างก็ claim ว่าดินแดนของตนนั้นเป็น "แชงกรี-ลา" ...คงเป็นเพราะว่าคำๆนี้ เป็นจุดขายที่ดี ที่สามารถดึงดูดนักทัศนาจรและเม็ดเงินเข้าสู่เมืองของตนได้ ...จึงทำให้เกิดความสับสนมากมายว่า "แชงกรี-ลา" ที่แท้จริงนั้นอยู่ที่ไหนกันแน่ ...ในที่สุดรัฐบาลจีนต้องเข้ามาชี้ขาด และประกาศอย่างเป็นทางการให้ เมืองจงเตี้ยน (Zhongdian) มีชื่อเรียกขานอีกชื่อหนึ่งว่า “แชงกรี-ลา” เพื่อยุติความสับสนที่เกิดขึ้น

เจ็ดวันแห่งการเดินทางในดินแดนที่ได้ชื่ออย่างเป็นทางการว่า “แชงกรี-ลา” ...ทำให้ผมได้ตระหนักว่า "แชงกรี-ลา" ที่แท้จริงนั้น ...มันไม่สำคัญหรอกว่าจะเป็นเมืองใด หรือมีตำแหน่งแห่งที่ทางกายภาพอยู่ที่ไหน ผมคิดว่า "แชงกรี-ลา" ที่อยู่ในความคิด ในจินตนาการ ในจิตวิญญาณอันเกิดจากการได้สัมผัสกับความงดงามของธรรมชาติ ได้สัมผัสกับความยิ่งใหญ่อลังการของธรรมชาติต่างหากที่เป็นประเด็นสำคัญ

ธรรมชาติที่ยิ่งใหญ่น่าจะทำให้อัตตาตัวตนของคนเล็กลงได้ ความสวยงามของธรรมชาติอันสุดจะพรรณนา น่าจะทำให้จิตใจของผู้ที่ได้สัมผัสได้เข้าถึงซึ่งความสุขสงบ และตรงนี้นี่เอง ที่น่าจะเรียกว่าเป็น "แชงกรี-ลา" ที่แท้จริง!

ท่องดินแดนสุดขอบฟ้า "แชงกรี-ลา" (7)

2005-11-01T08:41:00.000-08:00

วันที่เจ็ดของการเดินทาง (23 ต.ค. 48) วันนี้เดินทางสู่ภูเขาหิมะมังกรหยก (Jade Dragon Snow Mountain) นั่งกระเช้าตัวใหม่ซึ่งเป็นกระเช้าที่สูงที่สุดในประเทศจีน กระเช้าจะพาไปสู่จุดชมวิวที่เรียกว่า “สวนธารน้ำแข็ง” (Glacier Park) ที่ระดับความสูง 4,600 เมตร ภูเขาหิมะมังกรหยกนับเป็นภูเขาศักดิ์สิทธิ์ของชนเผ่าต่างๆในลี่เจียง แม้จะสูงเพียง 5,596 เมตร แต่ทุกวันนี้ก็ยังไม่มีมนุษย์คนใดสามารถพิชิตยอดเขาซานจือโต่วนี้ได้สำเร็จ

วันนี้ฝนตกตั้งแต่เช้าไป ผู้ที่จะเข้าต่างก็ต้องตากฝนรออยู่หน้าประตูทางเข้า เมื่อประตูเปิดแล้วเข้าไปนั่งรอข้างในอาคารรอเรียกตามตัวอักษรในบัตรเพื่อขึ้นรถบัสที่จะนำไปสู่ที่จุดขึ้นกระเช้า นั่งกระเช้าไปประมาณ 10 นาที มองอะไรไม่ค่อยจะเห็นเพราะมีหมอกหนาและฝนก็ตกพรำๆตลอดเวลา ไปถึงบนยอดเขาหลายคนตื่นเต้นกับการเล่นหิมะ ผมเองก็เอาแต่ถ่ายรูป อยู่บนนั้นประมาณ 20 นาที ก็นั่งกระเช้ากลับลงมาข้างล่างระหว่างที่คอยรถบัสหลายคนทนหิวไม่ไหว ก็ซื้อน่องไก่ทอด เนื้อแพะเสียบไม้รองท้องไปก่อน รสชาดใช้ได้ แต่น้ำชาค่อนข้างแพงแก้วละ 30 บาท

หลังอาหารเที่ยงไปวัดอวี้เฟิง ซึ่งเป็นวัดลามะทิเบตเก่าแก่แห่งเมืองลี่เจียง สร้างในสมัยราชวงศ์ชิง ภายในบริเวณวัดร่มรื่นไปด้วยต้นคามีเลีย จนได้สมญานามว่า “ดินแดนแห่งคามีเลีย 10,000 ดอก” ต้นคามีเลียบางต้นมีอายเก่าแก่กว่า 500 ปี ดอกคามีเลียมีอยู่ด้วยกันหลายสี ตั้งแต่ สีขาว เหลือง ชมพู ส้ม แดง และสีปะปนกัน แล้วเดินทางไปอุทยานน้ำหยกหรืออวี้สุ่ยไจ้ เป็นหมู่บ้านชนกลุ่มน้อยมีทิวทัศน์ธรรมชาติที่งดงามทั้งน้ำตกและลำธารที่ธรรมชาติสร้างสรรค์ไว้อย่างลงตัว เสียดายที่ฝนตกตลอดเวลาเลยไม่ได้ชมอะไรมากนัก วัดในวันนี้สวยกว่าที่เคยไปมา เสียดายมากที่อากาศไม่อำนวยให้เที่ยวชม

ออกจากวัด ไกด์พาไปรายการพิเศษเป็นสถานที่นวดเท้า เป็นการนวดฟรี (จริงๆแล้วนวดสู้ในเมืองไทยไม่ได้ คนนวดพยายามแต่จะขายยา เพราะได้ Commission จากการขายยา) คนที่เป็นหมอจีนมาแนะนำผลิตภัณฑ์ต่างๆ พูดไทยเก่งมาก มีการสาธิตสรรพคุณของครีมบัวหิมะ แล้วก็มีการแมะ จ่ายยาซึ่งราคาไม่เบาเลย

หลังจากนั้นก็ไปเดินที่ต้าเอี้ยนเจิ้น (ตลาดสี่เหลี่ยม) ที่เมืองโบราณลี่เจียง แล้วไปทานข้าวเย็นที่โรงแรม แล้วไปสนามบินเพื่อบินกลับคุนหมิง ตามกำหนดการวันนี้จะถึงคุนหมิงประมาณ 5 ทุ่ม แต่ปรากฏว่าเครื่องจากลี่เจียงไปคุนหมิง Delay ประมาณ 3 ชั่วโมง ทำให้ไปถึงคุนหมิงเวลาประมาณตีสองของวันรุ่งขึ้น (24 ต.ค. 48) กว่าจะได้นอนก็เกือบตีสาม พอตีห้าก็ต้องตื่นเพราะจะต้องจับครื่องบินกลับเมืองไทยในเช้าวันนี้ ...เป็นการเดินทางที่สะบักสะบอมมาก ...แต่ก็คุ้มค่า เพราะได้พบแล้วว่า "แชงกรี-ลา" คืออะไร? ...โปรดติดตามตอนต่อไป ในบทความที่มีชื่อว่า "ตามหาแชงกรี-ลา" นะครับ

สำหรับท่านที่ดูภาพยังไม่สะใจ ลองคลิ๊กเข้าไปที่ http://www.flickr.com/photos/27065211@N00 ผมเลือกรูปเด็ดมาใส่ไว้ครับ ดูแล้วอย่าดูเฉยๆนะครับ เขียน Comment กันเข้ามาบ้าง จะได้ช่วยกันสร้างความ"คึกคัก" ครับ

ท่องดินแดนสุดขอบฟ้า "แชงกรี-ลา" (6)

2005-10-30T10:44:00.000-08:00

วันที่หกของการเดินทาง (22 ต.ค. 48) วันนี้มีการเปลี่ยนแปลงโปรแกรมการเดินทางบ้างเล็กน้อย มีการแยกคณะเดินทางออกเป็นสองคณะ คณะหนึ่งไปตามโปรแกรมเดิมคือไปดูอุทยานระเบียงน้ำพุขาวหรือไป่สุ่ยถานซึ่งเป็นแอ่งน้ำธรรมชาติที่เกิดจากการสะสมของหินปูนมาเป็นระยะเวลายาวนาน จับตัวกันเป็นระเบียงน้ำที่ลดหลั่นดูเหมือนขั้นบันไดตามชายเขา ซึ่งจะต้องใช้เวลาเดินทางไปสามชั่วโมงและกลับมาทางจงเตี้ยนอีกสามชั่วโมงไกด์บอกว่าทางที่ไปค่อนข้างแคบ ไปถึงแล้วยังต้องเดินและขี่ม้าขึ้นเขาไปอีกเป็นชั่วโมง ฟังรายการแล้วทำให้มีหลายคนไม่สู้เพราะยังกลัวการขี่ม้าเมื่อครั้งที่แล้วอยู่ บางคนก้นเป็นแผลยังไม่หาย จึงขอแยกตัวออกมาเช่ารถเองเพื่อเดินทางกลับเมืองลี่เจียงโดยตรง

ผมเองตัดสินใจไปกับคณะที่เดินทางกลับเมืองลี่เจียง ในคณะนี้มีกันทั้งหมด 15 คน ถือว่าเป็นการตัดสินใจที่ไม่ผิด เพราะเป็นการเดินทางที่สนุกสนานมาก เนื่องจากในคณะนี้มีผู้ที่บ้าถ่ายรูปพอๆกัน เรียกได้ว่าถ้าเห็นวิวที่ไหนสวย ก็หยุดรถถ่ายรูปกันได้ตามสบาย ทำให้ได้เห็นชีวิตชนบทที่แท้จริง เส้นทางที่ใช้ในวันนี้เป็นคนละเส้นทางกับที่ใช้ในตอนขามา คนขับบอกว่าเป็นเส้นทางใหม่ที่เพิ่งเปิดใช้

ถึงเมืองลี่เจียงเวลาบ่ายสองโมง เข้า Check-in และทานอาหารเที่ยงที่โรงแรม เวลาสี่โมงเย็นนั่งรถสองแถวจากโรงแรมมาที่เมืองเก่าจ่ายค่าโดยสารคนละ 1 หยวน เดินเที่ยวในเมืองเก่า และยังได้เดินถ่ายรูปบางส่วนของเมืองใหม่ไว้ด้วย วันนี้ทานอาหารเย็นกันที่โรงแรมแกรนด์ลี่เจียงซึ่งเป็นโรงแรมของคนไทยไม่ได้ทานอาหารไทยมาหลายวัน มื้อนี้จึงเป็นอาหารที่อร่อยมากๆๆๆ

ท่องดินแดนสุดขอบฟ้า "แชงกรี-ลา" (5)

2005-10-29T14:50:00.000-07:00

วันที่ห้าของการเดินทาง (21 ต.ค. 48) เดินทางจากเต๋อชิงกลับมายังเมืองจงเตี้ยน เพลิดเพลินกับทิวทัศน์ระหว่างทางที่ค่อนข้างงดงาม ชมวิวทิวทัศน์อันสวยงามตระการตา เห็นต้นสน ทุ่งหญ้า ป่าสีเขียว เหลือง แดง ในขณะเดียวกันก็เห็นเหวลึกอยู่ข้างทาง ถนนเกือบตลอดทางไต่ไปตามขอบของภูเขา ความกว้างของถนนเรียกได้ว่ารถสวนกันแบบพอดิบพอดี ถ้ามาเจอกันตรงโค้งก็ต้องนั่งลุ้นกันทุกครั้ง

หลังอาหารเที่ยง แวะเข้าชมวัดซงจ้านหลินหรือวัดกุ้ยหัว ซึ่งตั้งอยู่เชิงเขาการิ วัดนี้เป็นวัดลามะที่ใหญ่ที่สุดในเขตยูนนาน ถือเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์อีกแห่งหนึ่งของชนชาติทิเบต สร้างโดยจักรพรรดิคังซีแห่งราชวงศ์ชิง มีรูปแบบคล้ายวังโปตาลาที่เมืองลาซา เป็นศูนย์กลางแห่งศรัทธาของชาวพุทธนิกายทิเบตในบริเวณที่ราบสูงแห่งนี้ ถนนเข้าวัดไม่ค่อยจะดีเท่าไร ทั้งๆที่มีรถทัวร์เข้ามามาก การชมวัดต้องเดินขึ้นบันไดไปถึง 147 ขั้น

ชมวัดเสร็จแวะเข้าชมพิพิธภัณฑ์ของเมืองจงเตี๋ยน ที่ในพิพิธภัณฑ์มีของขายด้วย แต่ตั้งราคาค่อนข้างจะแพง ต้องต่อรองราคากันแบบสุดๆ แต่ถือว่าถูกจริตกับคนไทย หลายคนที่อึดอัดใจว่าไม่ค่อยได้มีโอกาส Shopping ก็มาควักกระเป๋ากันในวันนี้

ท่องดินแดนสุดขอบฟ้า "แชงกรี-ลา" (4)

2005-10-28T10:17:00.000-07:00

วันที่สี่ของการเดินทาง (20 ต.ค. 48) ออกเดินทางแต่เช้าสู่หมู่บ้านหมิงหย่งซึ่งตั้งอยู่เชิงเขาเหมยลี่ เป็นหมู่บ้านทิเบตโบราณอยู่ริมแม่น้ำหมิงหย่ง เป็นแม่น้ำที่เกิดจากการละลายของธารน้ำแข็งหมิงหย่ง

การเดินทางขึ้นไปดูธารน้ำแข็ง ต้องเดินทางขึ้นเขาบนหลังม้า มีคนช่วยจูงม้า ในระหว่างทางบนหลังม้าสามารถมองเห็นภูเขาหิมะเหมยลี่ที่สวยงามได้อย่างเต็มตา

เส้นทางที่ใช้เป็นเส้นทางที่คดเคี้ยว บางช่วงต้องข้ามสะพานไม้ซึ่งสามารถมองเห็นธารน้ำแข็งสงบนิ่งอยู่เบื้องล่าง และเห็นวัดโอรสสวรรค์ (เทียนจื่อซาน)ตั้งอยู่ช่วงกลางของธารน้ำแข็ง บริเวณวัดมีธงคาถา 5 สี ผูกเต็มอยู่ทั่วบริเวณ บริเวณนี้เป็นจุดพักสำหรับคนและม้า ซึ่งอ่อนล้าจากการเดินทางประมาณหนึ่งชั่วโมง

จากนั้นเดินทางด้วยเท้าไปยังบริเวณธารน้ำแข็ง ธารน้ำแข็งหมิงหย่งนี้เป็นธารน้ำแข็งขนาดมหึมายาว 11 กิโลเมตร กว้าง 500 เมตร มีลักษณะเป็นธารน้ำแข็งหุบเขา (Valley Glacier)

การเดินทางในวันนี้เป็นการเดินทางที่เหนื่อยพอสมควร เพราะต้องนั่งอยู่บนหลังม้าที่ไต่ขึ้นเขาที่ค่อนข้างชัน หลายคนพูดว่าเป็นการอยู่บนหลังม้าที่นานที่สุดในชีวิต แถมยังต้องลงเดินอีกด้วย ออกซิเจนกระป๋องที่เตรียมเอาไว้ก็ได้เอามาใช้กันในช่วงนี้

ครั้นเมื่อกลับลงมาถึงข้างล่างก็ยังต้องเดินไปอีกไกลพอสมควรกว่าจะถึงร้านอาหารซึ่งวันนี้กว่าจะได้รับประทานอาหารเที่ยงก็ปาเข้าไปประมาณบ่ายสองโมง

ผลของการเดินทางขึ้นไปดูธารน้ำแข็งทำให้คณะที่ไปเหนื่อยอ่อนและสะบักสบอมกันค่อนข้างมาก จากรายการนี้เลยทำให้ต้องยกเลิกรายการที่จะไปจุดชมวิวของภูเขาหิมะเหมยลี่ที่หน้าบริเวณวัดเฟยไหล ไกด์บอกว่าทิวทัศน์ไม่ต่างจากที่มองออกมาจากหน้าต่างโรงแรมที่พักมากนัก ทุกคนจึงเห็นพ้องต้องกันว่าน่าจะกลับที่พัก เป็นอันสิ้นสุดรายการของวันที่สี่

ท่องดินแดนสุดขอบฟ้า "แชงกรี-ลา" (3)

2005-10-27T06:00:00.000-07:00

วันที่สาม (19 ต.ค. 48) เดินทางสู่ทุ่งหญ้านาพาไห่ ซึ่งห่างจากเมืองจงเตี้ยนเพียง 8 กิโลเมตร (ระดับความสูง 3,260 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล) เป็นจุดรวมของน้ำแข็งที่ละลายมาจากแม่น้ำ NAGQU และแม่น้ำ NAIZI ในฤดูร้อนทุ่งหญ้าแห่งนี้จะกลายเป็นทะเลสาบสีน้ำเงินสีเดียวกับท้องฟ้า พอถึงหน้าแล้งทะเลสาบแห่งนี้จะเปลี่ยนเป็นทุ่งหญ้าเขียวขจีใช้เป็นที่เลี้ยงสัตว์ และพอถึงเดือนกันยายน นาพาไห่จะมีนกหลายชนิดอพยพจากที่ราบสูงทิเบต-ชิงไห่ มาอาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก เช่น นกน้ำ ห่านป่า เป็ดป่า นกกระเรียนคอดำ ฯลฯ

หลังจากที่ได้ถ่ายรูปกับทุ่งหญ้า และจามรีเป็นที่เรียบร้อย ก็เดินทางสู่เมืองเต๋อชิง ระยะทางทั้งสิ้น 180 กิโลเมตร เป็นเส้นทางที่คดเคี้ยวไปตามแนวภูเขา ระหว่างทางแวะชมอารามตงจู๋หลิน เป็นวัดทิเบตนิกายหมวกเหลืองที่สำคัญที่สุดของยูนนาน ตั้งอยู่ท่ามกลางขุนเขามหึมา สร้างขึ้นเมื่อปีค.ศ. 1667 ประดิษฐานพระพุทธรูปจากลาซา สมัยราชวงศ์ถัง ภูมิประเทศหน้าวัดสวยงาม ส่วนที่สวยที่สุดจะอยู่ลึกเข้าไปในเขตภูเขาหิมาลัย

แวะรับประทานอาหารกลางวัน จากนั้นเดินทางสู่ภูเขาหิมะไป๋หมาง เป็นทิวเขาขนาดมหึมา ชมทิวทัศน์ธรรมชาติที่มโหฬารตระการตาบนเส้นทางคดโค้งไปตามหน้าผา ภาพที่ปรากฏต่อหน้าคือยอดเขาหิมะไป๋หมางสูง 4,450 เมตร เส้นทางนี้ตัดผ่านเทือกเขาหิมะผ่านป่าสนบนภูเขาที่ปกคลุมด้วยหิมะ นับเป็นเส้นทางที่งดงามที่สุด บางคนเรียกเส้นทางนี้ว่า ถนนไต่ขอบฟ้า เป็นแหล่งกำเนิดพืชพันธุ์หายาก อาทิ ไม้สน ต้นอาซาเลีย สัตว์ป่าหายากอย่างลิงสีทอง และแพนด้าเล็ก

ถึงประตูเมืองเต๋อชิง มีสถูปแบบทิเบตอยู่ 2 องค์ และเก๋งจีนซึ่งเป็นจุดให้นักท่องเที่ยวได้ชมภาพพาโนลาม่าของภูเขาหิมะเหมยลี่ (MEILI) ที่ปรากฏอยู่เบื้องหน้า ส่วนเบื้องล่างคือธารน้ำแข็งหมิงหย่ง (MINGYONG) วันนี้ได้เข้าพักที่ MINFZHU HOTEL เป็นโรงแรมเปิดใหม่ เพิ่งเปิดได้แค่ 2 สัปดาห์ อยู่นอกเมือง ห่างจากเต๋อชิงประมาณ 10 กม คืนแรกที่เข้าพักทุลักทุเลพอสมควร เพราะไฟฟ้าดับจนถึงสามทุ่ม รถไปไม่ถึงตัวโรงแรม ต้องเดินขึ้นไปที่โรงแรมแถมห้องพักยังอยู่ชั้นที่สามอีกด้วย ออกซิเจนก็ค่อนข้างเบาบาง ทำให้เกิดอาการเหนื่อยกันอย่างสุดๆ และอากาศก็หนาวมากๆด้วย

เมืองเต๋อชิง (DIQING) ตั้งอยู่ในหุบเขามีความสูงถึง 4,000 เมตร มีพื้นที่ 7,596 ตารางกิโลเมตร มีประชากร 56,532 คน นับเป็นดินแดนศักดิ์สิทธิ์แห่งชาวทิเบต ที่นี่คือเขตภูเขาหิมาลัยด้านจีน ซึ่งซ่อนตัวอยู่ ชายคาโลก ที่นี่มียอดเขากาเคโบ (Kagebo Peak) สูง 6,740 เมตร เป็นยอดเขาสูงที่สุดของยูนนาน เป็นยอดเขาศักดิ์สิทธิ์ของชาวทิเบตจากทั่วสารทิศต้องเดินทางมาจาริกแสวงบุญกันทุกปี เมืองเต๋อชิงอยู่ท่ามกลางหุบเขาระหว่างเทือกเขาหิมะเหมยลี่และไป่หมาง เป็นเมืองที่เจริญแห่งสุดท้ายก่อนพ้นเขตยูนนานเข้าไปสู่ทิเบต เป็นเมืองที่อยู่เหนือสุดของยูนนาน

ท่องดินแดนสุดขอบฟ้า "แชงกรี-ลา" (2)

2005-10-26T08:11:00.000-07:00

วันที่สองของการเดินทาง (18 ตค 48) ได้มีโอกาสเช้าชมบริเวณเมืองเก่าของลี่เจียง เป็นส่วนที่เรียกว่า “ต้าเอี้ยนเจิ้น” (ซึ่งแปลว่าตลาดสี่เหลี่ยม) เป็นส่วนเมืองโบราณที่สร้างขึ้นในสมัยราชวงศ์หยวน มีอายุกว่า 800 ปี ตั้งอยู่บนที่ลุ่มระหว่างเขาซีอานกับเขาช้างนอน มีแม่น้ำล้อมรอบ ลักษณะคล้ายหินฝานหมึกจีน เดินชมอาคารสิ่งปลูกสร้างแบบดั้งเดิมที่ได้รับการอนุรักษ์ไว้

หลังจากนั้น เดินทางสู่ตำบลสือคุ ณ จุดนี้ทางการจีนกำหนดให้เป็นจุดเริ่มต้นของดินแดนที่เรียกว่า “แชงกรี-ลา” (Shangri-la) หยุดชม “กลองหิน” หรือที่ภาษาจีนเรียกว่า “สือคุ” ซึ่งถือว่าเป็นอนุสรณ์สถานแห่งชัยชนะของขงเบ้งในการปราบปรามแคว้นใต้ (มณฑลยูนนาน) มีคำจารึกไว้ว่า “สายธารจินซา ฟังชื่อน่าจะขุ่นข้นด้วยเม็ดทราย แต่กลับใสสะอาด กลองหินตีไม่ได้ทว่าเสียงชัยชนะกลับระบือไกล”

จากนั้นเดินทางสู่ช่องแคบเสือกระโจน (หู่เทียวเสีย) มีเรื่องเล่าว่าก้อนหินที่อยู่กลางลำน้ำอันเชี่ยวกรากนั้น เป็นจุดที่เสือใช้กระโจรข้ามจากฝั่งหนึ่งไปยังอีกฝั่งหนึ่ง ได้เห็นความมหัศจรรย์ทางธรรมชาติของแผ่นดินจีน เมื่อสายน้ำแยงซีเกียงไหลผ่านด้านหลังของเทือกเขาหิมะมังกรหยกและเทือกเขาหิมะฮาบา ซึ่งยอดเขาทั้งสองแห่งสูงกว่า 3,000 เมตร ธรรมชาติใช้เวลาหลายล้านปีกว่าจะกัดเซาะจนเกิดเป็นร่องน้ำเชี่ยวในหุบเขาที่มีความยาวต่อเนื่องกันถึง 25 กิโลเมตร มีแก่งอันตรายมากมายถึง 18 แห่ง เป็นช่วงที่ไม่มีใครกล้าล่องแก่งในแถบนี้ จุดที่แคบสุดวัดได้ 30 เมตรและเป็นช่องแคบที่ลึกที่สุดในโลกคือมีความลึกประมาณ 3,900 เมตร

หลังจากนั้นเดินทางสู่เมืองจงเตี้ยน ซึ่งเป็นเมืองที่ใหญ่ที่สุดในเขตปกครองตนเองของชนชาติทิเบตแห่งตี๋ชิง เมืองนี้ตั้งอยู่บนที่ราบสูงตี๋ชิง (แปลว่า สถานที่อันเป็นสิริมงคล) บริเวณตะวันตกเฉียงเหนือของมณฑลยูนนาน อยู่ห่างจากเมืองคุนหมิงประมาณ 709 กิโลเมตร อยู่ตรงรอยต่อตะเข็บชายแดนธิเบต-ยูนนาน-เสฉวน มีพื้นที่ 11,613 ตารางกิโลเมตรมีประชากร 120,000 คน ประมาณ 40 % เป็นชาวทิเบต นอกจากนั้นมีชนกลุ่มน้อยอื่นๆ อาทิ นาซี ยี แม้ว พูมี ลีซอ เป็นดินแดนที่มีความงดงามของธรรมชาติ อาทิ ภูเขาหิมะ Haba, Bakagenzong และ Lanxi มีทะเลสาบงดงามหลายแห่ง เช่น ทะเลสาบ Bita, Nanpa และ Shudugan ถือว่าเป็นดินแดนสวรรค์ของสัตว์และพืชพันธุ์ต่างๆที่หลากหลาย เป็นแหล่งสมุนไพรที่สำคัญของจีน

แวะชมแม่น้ำแยงซีเกียงช่วงต้นน้ำที่เรียกกันว่า “จินซาเจียง” (แปลว่า แม่น้ำทรายทอง) ชมโค้งแรกของแม่น้ำแยงซีเกียง เป็นช่วงที่แม่น้ำเปลี่ยนทิศทางไหลจากทิเบตลงใต้แล้วตีโค้ง 180 องศา วกกลับเข้าสู่ตอนกลางของประเทศจีน หากปราศจากสิ่งขวางกันแม่น้ำก็คงจะไหลตรงเข้าไปตอนเหนือของประเทศพม่าหรือประเทศเวียตนามแทนที่จะวกกลับ (U-Turn) เข้าจีน

ท่องดินแดนสุดขอบฟ้า "แชงกรี-ลา"

2005-10-25T05:54:00.000-07:00

กลับมาแล้วครับ . . . หลังจากห่างหายไปหลายวัน . . พาครอบครัวไปทัวร์เมืองจีนมาครับ . . . ไปชมวิวทิวทัศน์ในมณฑลยูนนานมาหนึ่งสัปดาห์เต็ม

วันที่ 17 ตค 48 บินจากกรุงเทพสู่เมืองคุนหมิง ใช้เวลาบินเพียงแค่ หนึ่งชั่วโมงห้าสิบนาที คุนหมิงเป็นเมืองที่ได้ชื่อว่า "เมืองแห่งฤดูใบไม้ผลิ (Spring City)" ตั้งอยู่บนที่ราบที่มีระดับความสูง 1,890 เมตร เหนือระดับน้ำทะเล มีประชากรประมาณ 3.5 ล้านคน เป็นชนกลุ่มน้อยทั้งหมด 26 เผ่า เป็นเมืองที่มีอากาศดีตลอดทั้งปีโดยมีอุณหภูมิเฉลี่ยที่ 18 องศา

ได้แวะชมสวน "ต้ากวนโหลว" เพื่อชมทิวทัศน์อันสวยงามร่มรื่นด้วยมวลดอกไม้นานาชนิด ชมความงามสะพรั่งของดอกบัวและต้นหลิวบริเวณทะเลสาบ

จากนั้นบินต่อไปยังเมืองลี่เจียงโดยใช้เวลาเพียงแค่ 45 นาที ก็ถึงจุดหมายปลายทางของการเดินทางในวันแรกนี้

ลี่เจียง (LIJIANG) เป็นเมืองที่ตั้งอยู่ในหุบเขาอยู่ทางทิศเหนือของเมืองต้าลี่เป็นเมืองชายแดนใกล้ทิเบต เมื่อปี ค.ศ. 1996 เมืองลี่เจียงเคยเกิดแผ่นดินไหวขนาด 7 ริกเตอร์ ทำให้หลายส่วนของเมืองนี้พังเสียหายปัจจุบันมีการก่อสร้างอาคารต่างๆขึ้นใหม่ แต่ในส่วนตัวเมืองเก่าก็ยังคงสภาพรักษาไว้เหมือนเดิม ปัจจุบันเป็นสถานที่ๆได้ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกโดยองค์การสหประชาชาติแล้ว เมืองลี่เจียงจึงถูกแบ่งออกเป็น 2 ส่วนคือส่วนเมืองเก่าและเมืองใหม่ โดยมีภูเขาสิงโตเป็นแนวกั้น ทางฝั่งตะวันตกขอภูเขาเป็นเมืองใหม่และฝั่งตะวันออกเป็นเขตเมืองเก่า

วันนี้ขอเกริ่นนำเพียงคร่าวๆก่อน รายละเอียดและรูปภาพจะทยอยนำมาลงเป็นตอนๆไป วันนี้ขอกลับไป clear งานที่คั่งค้างก่อนครับ

รายงานพัฒนาการด้าน KM

2005-10-06T23:52:00.000-07:00

ขณะนี้ สคส. กำลังจัดทำรายงานประจำปี 2548 ช่วงนี้เป็นช่วงที่พวกเราทุกคนที่ สคส. จะต้องสรุปภาพว่าในหนึ่งปีที่ผ่านมานี้ (1 ตค. 47 – 30 กย. 48) พวกเราแต่ละคนได้เห็นพัฒนาการทางด้าน KM เป็นอย่างไรบ้าง . . ตามมุมมองของผม ผมได้เห็นประเด็นต่างๆพอจะสรุปได้ดังนี้ ครับ:

1. การ Implement โมเดลปลาทูในบริบทต่างๆที่หลากหลาย ทำให้ได้เรียนรู้เรื่อง KM ได้ลึกซึ้งมากยิ่งขึ้น หลังจากที่ สคส. ได้เริ่มใช้ โมเดลปลาทู มาตั้งแต่เดือนกรกฎาคม 2547 ก็ได้เรียนรู้หลักการและเทคนิคต่างๆที่กว้างขวางเพิ่มเติมอีก อาทิเช่น

(1) ได้รู้ว่า “หัวปลา” นั้นเป็นส่วนที่สำคัญ การทำ KM ให้ประสบผลสำเร็จ จะต้องเริ่มต้นที่หัวปลา หัวปลาหรือ KV (Knowledge Vision) นี้ จะต้องสอดคล้องกับเป้าหมาย วิสัยทัศน์ และพันธกิจ ขององค์กร (“หัวปลาใหญ่”) ถ้าจะให้ดี จะต้องเขียนออกมาเป็น “Knowledge Map” หรือ “แผนที่ตัวเดินเรื่อง” เพื่อจะได้เห็นประเด็นหรือตัวเดินเรื่องในลักษณะที่เป็น “ภาพใหญ่” อุปมาอุปไมยได้กับ “ฝูงปลาตะเพียน” ที่เวียนว่ายไปในทิศทางเดียวกัน

(2) ส่วน ตัวปลา หรือ KS (Knowledge Sharing) ได้นำไปสู่รูปแบบของการจัดตลาดนัดความรู้ ทำให้ผู้ที่เกี่ยวข้องได้เห็นหัวใจในการแบ่งปันความรู้ได้ทราบเทคนิคที่สำคัญๆมากมาย อาทิเช่น Peer Assistม, Storytelling, Dialogue, etc. ได้ฝึกฝนและเรียนรู้ผ่านการปฏิบัติ เพื่อให้สามารถทำงานในบทบาท “คุณอำนวย” หรือ “คุณลิขิต” ได้

(3) ส่วน “หางปลา” ทำให้ได้ทราบว่าการจัดทำขุมความรู้หรือ Knowledge Assets นั้น เป็นเรื่องที่ทำได้ไม่ง่ายนัก เป็นเรื่องที่จะต้องใช้ทักษะในการจับประเด็น เกิดการเรียนรู้ว่าจะต้องจดบันทึกอย่างไรที่ทำให้เห็น “บริบท” ของเรื่องที่เล่า อีกทั้งทำให้ได้เห็นด้วยว่า KA ที่ดีจะต้องเป็นสิ่งที่สามารถเผยแพร่เป็นประโยชน์ต่อผู้อื่นได้ต่อไป

2. ประสบการณ์การใช้โมเดลปลาทู ทำให้ได้ทราบว่าส่วน “หัวปลา” ซึ่งเป็นส่วนที่เชื่อมโยงกับทิศทาง เป้าหมาย วิสัยทัศน์ และยุทธศาสตร์ขององค์กร นั้นเป็นส่วนสำคัญที่ทำให้ KM เป็นส่วนหนึ่งของการบริหารงานในองค์กร แต่สิ่งที่ทำให้ KM นั้นดำเนินไปอย่างได้ประสิทธิผลนั้น กลับผูกติดอยู่กับความสามารถในระดับปัจเจกบุคคล (Individual Level) อาทิเช่น เรื่องความใฝ่รู้ใฝ่พัฒนา (Personal Mastery) เรื่องกรอบความคิด (Mental Model) และเรื่องการคิดเชิงระบบ (Systems Thinking)

ประสบการณ์ข้างต้นทำให้ สคส. สามารถพัฒนา “ภาพร่าง” ของ Model ใหม่ที่มีขอบเขตที่กว้างขวางมากยิ่งขึ้น จนเรียกได้ว่าเป็น Model องค์กรแห่งการเรียนรู้ (Learning Organization) หรือ Model บูรณาการงานและชีวิต Model นี้ จะมองการพัฒนาเป็น 3 ระดับ คือ (1) ระดับองค์กร (2) ระดับกลุ่ม (3) ระดับปัจเจก โดยจะเริ่มดำเนินการเรียนรู้ผ่านกระบวนการกลุ่ม โดยใช้โจทย์จริงที่เชื่อมกับภาพใหญ่ขององค์กร และถือโอกาสในการฝึกทำจริงนี้พัฒนากรอบความคิด ความคิดเชิงระบบ และสร้างแรงบันดาลใจให้เกิดการใฝ่รู้และพัฒนาในระดับปัจเจกบุคคล

ในระยะแรกของการทดลองใช้ Model บูรณาการ พบว่าสามารถสร้างความตระหนักให้กับคนหลายระดับได้ค่อนข้างดี แต่โจทย์ที่ สคส. จะต้องคิดต่อไปก็คือ ... จะต้องทำอย่างไร ... เพื่อให้สามารถนำModel ใหม่นี้ไปใช้ให้แพร่หลายและเกิดผลที่เป็นรูปธรรมในวงกว้างต่อไป

KM Workshop กับ KM ของแท้

2005-09-30T17:53:00.000-07:00

KM ...สำหรับผมแล้ว เป็นเรื่องที่กว้างกว่าการจัดการความรู้ในรูปแบบที่คนส่วนใหญ่เข้าใจกัน การที่เราจะ “จัดการ” กับความรู้ที่ “ฝังลึก” (Tacit Knowledge) ได้นั้น จำเป็นอย่างยิ่งที่เราจะต้องให้ความสำคัญกับส่วนที่เป็น “ความรู้สึก (feeling)” ด้วย โดยเฉพาะอย่างยิ่งส่วนที่เป็น “ความรู้สึกตัว (awareness)”

ใครที่เคยเข้า Workshop ที่ผมเป็นผู้ดำเนินการ คงจะเคยได้ยินผมพูดอยู่เสมอว่า ถ้าต้องการจะให้การ Sharing ครั้งนี้เป็นประโยชน์ ท่านทั้งหลายจะต้องไม่มาแบบ “น้ำชาล้นถ้วย” เพราะนั่นเท่ากับว่า ท่านมาอย่าง “เต็มเปี่ยม” แล้ว ท่านไม่มี “ที่ว่าง” พอที่จะรับสิ่งใหม่ๆได้อีก เท่ากับว่าท่านจะไม่ได้รับอะไรเพิ่มเติม ทุกอย่างที่เข้ามาจะ “ล้นถ้วย” ไหลทิ้งออกหมด ที่ผมย้ำเรื่องนี้ก็เพื่อ “เตือนสติ” ผู้ที่กำลังจะเข้าร่วมกระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ เพื่อให้ทุกคนได้รับประโยชน์จากกระบวนการนี้มากที่สุด

...นั่นคือสิ่งที่ผมมักจะตอกย้ำในช่วงการเริ่มต้น Workshop ....สำหรับประสบการณ์ที่ผมมักจะได้รับหลังจากที่ทำ Workshop เสร็จใหม่ๆ ก็คือ ....จะได้สัมผัสกับความรู้สึกตื่นเต้นของผู้เข้าร่วม เรียกได้ว่าหลายท่านเกิดอาการ “ร้อนวิชา” อยากจะนำเทคนิคต่างๆที่ได้เรียนรู้มานี้ไปใช้ในหน่วยงานของตน ....จะติดอยู่ก็แต่ตรงที่ว่า ...มักจะไม่ค่อยมั่นใจว่าตนเองจะทำกระบวนการนี้ได้ ส่วนใหญ่มักจะมาเรียบๆ เคียงๆ (หรือบางคนก็เข้ามาจีบเอาดื้อๆ) ขอให้ผมไปช่วยทำกระบวนการนี้ให้ในหน่วยงานของเขา

คำตอบที่ผมมักจะใช้เป็นประจำ ซึ่งถ้าฟังไม่ดีก็อาจจะรู้สึกว่า “ช่างแล้งน้ำใจเหลือเกิน” ก็คือ... “ถ้าผมทำ Workshop ครั้งนี้ ที่มี 20 – 30 หน่วยงานมาร่วมเรียนรู้ และเกิด “ติดใจ” ต้องการให้ผมไปทำแบบนี้ให้กับทุกๆหน่วยงาน นั่นก็เท่ากับว่า Workshop ครั้งนี้ ล้มเหลว!! ..... เพราะว่าวัตถุประสงค์ของการจัดทำ Workshop นี้ ก็เพื่อพัฒนาศักยภาพของผู้ที่เข้าร่วมให้สมารถทำ KM ได้ในหน่วยงาน และเป็นการสร้างแรงบันดาลใจให้ต้องการจะกลับไปทำ เพื่อจะได้ขยายเครือข่ายเรื่อง KM ให้แพร่หลายออกไปเรื่อยๆ .... ไม่ใช่กลับกลายเป็นว่า ต้องกลับมาพึ่งพาผมอีก?”

ข้อมูลที่ผมได้รับเพิ่มเติมหลังจากที่ผมให้คำตอบที่ค่อนข้างจะสร้าง "ความผิดหวัง" ให้กับหลายๆท่าน ก็คือ ...ที่เขาไม่พร้อมที่จะกลับไปทำ KM หรือทำWorkshop ทำนองนี้ในหน่วยงานของเขา ก็เพราะเหตุผลสองข้อ คือ 1. ไม่มั่นใจ ...เกรงว่าจะทำได้ไม่ดี 2. ไม่แน่ใจว่า...คนในหน่วยงานจะยอมรับ จะสนใจและจะร่วมมือด้วยไหม เพราะเป็นธรรมชาติที่คนในหน่วยงานมักจะไม่ค่อยสนใจฟังคนที่อยู่ในหน่วยงานด้วยกัน แต่มักจะให้ความสนใจกับ วิทยากร (หรือคุณอำนวย) ที่เป็น “คนนอก” มากกว่า

ซึ่งในทั้ง 2 ประเด็นนี้ ผมก็ได้ชี้แจงกลับไปว่า ปัญหาของข้อที่ 1 นั้นแก้ได้ ก็ด้วยการ “ทำ” เท่านั้น เพราะถ้ายิ่งไม่ทำก็จะทำไม่ได้ จะต้องลองทำ และจะต้องทำโดยอย่าไปกังวลว่าต้องทำให้ออกมา “สมบูรณ์แบบ” เรื่อง KM ไม่ต้องสมบูรณ์แบบ ทำไปเรียนไป ข้อสำคัญต้องมี "ความสุข" ไปกับมันด้วย สำหรับข้อที่ 2 นั้น อาจจะต้องขอความร่วมมือจากเพื่อนที่อยู่ส่วนกลาง เช่นใช้ทีม KM ของกรม ของจังหวัด มาช่วยเป็นคุณอำนวย หรืออาจจะใช้เพื่อนร่วม Workshop ที่อยู่คนละหน่วยงานก็ได้

.... ลองเถอะครับ .... ทำเถอะครับ .... อย่ามัวแต่กลัว ... อย่ามัวเกร็งอยู่เลย .... ถ้าไม่ทำ ก็ไม่มีทางได้เข้าใจเรื่อง KM ที่เป็นของจริงหรอกครับ KM ของจริง จะเป็นรูปแบบที่เป็นของท่านเอง .... โมเดลปลาทู หรือ วิธีการของ สคส. เป็นเพียงแนวทางเพื่อใช้สื่อสารทำความเข้าใจเท่านั้น .... ท่านต้องกล้าพอที่จะทำในแบบฉบับของตัวเองครับ .... นั่นแหละครับ “KM ของแท้”

ถ้าทำแล้วมีปัญหาอะไรก็ปรึกษาผมและทีมงาน สคส. ได้ทุกคนครับ เราไม่ “แล้งน้ำใจ” อย่างที่ท่านเข้าใจผิดหรอก!

“คุณอำนวย” ช่วย KS

2005-09-29T13:43:00.000-07:00

การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ (Knowledge Sharing) หรือ KS จะราบรื่น ลุล่วงได้หรือไม่นั้น บุคคลสำคัญที่มีผลต่อกระบวนการนี้ค่อนข้างมาก ก็คือ ผู้ที่ทำหน้าที่เอื้ออำนวยให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ซึ่งทาง สคส. มักจะเรียกว่า “คุณอำนวย” หรือที่ในภาษา KM ใช้คำว่า Knowledge Facilitator

สำหรับผู้ที่ยังไม่คุ้นเคยกับบทบาทของ “คุณอำนวย” ผมได้สรุปไว้เป็น Guideline สั้นๆ ดังนี้

คุณอำนวยที่ดีจะต้องไม่ทำตัว “สูงส่ง” เกินไป ถึงแม้ว่าตนเองจะรู้ในเรื่องที่กำลังพูดกันอยู่นั้นค่อนข้างจะดี แต่หน้าที่ของคุณอำนวย ก็คือ “อำนวย” ให้ “กระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้นั้น “ลื่นไหล” ไปได้ ไม่ใช่ตนเองกลายเป็นพูดมาไป ..... คุณอำนวยต้องรู้จักฝึกทำตัวให้ “เล็กๆ” แต่ก็ต้องไม่ “เล็กจนลีบ” หรือ “ต่ำต้อย” เกินไปจนไม่สามรถควบคุมกระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ได้ จะต้องระวังไม่ให้ถูกสมาชิกในกลุ่ม “ข่มทับ” หรือ “ยึดอำนาจ” จัดการกระบวนการเสียเอง ..... จะเห็นได้ว่า สิ่งเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องที่สามรถเรียนรู้ได้จากการฟังบรรยาย พูดง่ายๆก็คือ มันไม่ใช่เป็นแค่เพียง “ศาสตร์” แต่ว่ามันเป็น “ศิลป์” เป็นเรื่องที่ต้องใช้การฝึกปฏิบัติมากๆ มี “ชั่วโมงบิน” มากๆ จึงจะเก่งครับ

ผมจะขอยกตัวอย่างสักหนึ่งตัวอย่างไว้เพื่อแสดงให้เห็นว่าการเป็นคุณอำนวยนั้น มันมีส่วนที่เป็นศิลป์อย่างไร .....ในกลุ่มการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ทั่วไปนั้น ถึงบแม้จะมีการมอบหมายให้มีผู้ที่ทำหน้าที่เป็น “คุณอำนวย” และ “คุณลิขิต” (จดบันทึก) แล้วก็ตาม แต่เท่าที่ผมสังเกตเห็น จะพบว่าหลายๆครั้งในบางกลุ่มก็ยังมีการแต่งตั้ง ประธานกลุ่ม หรือ เลขากลุ่มขึ้นมาด้วย ..... คำถามที่เกิดขึ้นก็คือ “จำเป็นจะต้องมีประธานกลุ่มหรือไม่?” ขอให้ท่านลองคิดดูก่อนที่จะอ่านต่อไปนะครับ .... (คิด...คิด...คิด...คิดๆๆๆๆๆ)

ผมเคยเห็นคุณอำนวยบางคน “เปิดช่อง” ให้มีการตั้งประธานกลุ่ม ผลลัพธ์ที่ได้หลังจากที่มีประธานกลุ่มก็คือ .... คุณอำนวยหมดหน้าที่.... ตกงานทันที! เพราะได้ตัวประธานที่ค่อนข้างจะ “Active” (น่าจะเข้าข่าย Hyper ด้วย) บวกกับความเก๋า ความอาวุโสของท่าน เรียกได้ว่า ตั้งแต่วินาทีนั้น กระบวนการทั้งหลายก็ไม่ได้อยู่ใต้การจัดการของคุณอำนวยอีกต่อไป ทุกอย่างตกไปอยู่ใต้เงื้อมมือของท่านประธานไปโดยปริยาย .... แต่ก็มีอีกกรณีหนึ่งที่มีการแต่งตั้งประธาน และประธานก็เป็นผู้ที่มีอาวุโสเช่นเดียวกับกรณีแรก หากแต่ว่าท่านนี้เป็นผู้ที่มีภาวะผู้นำค่อนข้างมาก ท่านไม่ได้ใช้หลักแค่ Command & Control แต่ท่านมีหลักจิตวิทยาที่ดียิ่ง ปรากฏว่ากระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้นี้สามรถดำเนินไปได้อย่างดีมาก เรียกว่าคุณอำนวยสามารถใช้บารมีของประธานกลุ่ม ทำให้ทุกอย่างลื่นไหลไปได้อย่างยอดเยี่ยม

เห็นหรือยังครับว่า เรื่องทำนองนี้ .... ไม่มีคำตอบที่ตายตัว ...ไม่มี “คำตอบสุดท้าย” ว่าควรใช้ประธานกลุ่มหรือไม่? .....ท่านต้องใช้วิจารณญาณครับ ... รับรองว่าไม่มีสูตร หรือหลักการที่ตายตัว ใครที่อยากรู้เรื่องบทบาทหน้าที่ของคุณอำนวยเพิ่มเติม ลองอ่าน Blog ของท่านอาจารย์วิจารณ์ และของเจ้าหน้าที่ สคส. ดู ผมจะใส่ “link” ไว้ให้ข้างล่างนี้ ลองคลิ๊กเข้าไปดูนะครับ

http://www.gotoknow.org/archive/2005/06/07/09/31/00/e84
http://www.gotoknow.org/archive/2005/06/04/00/51/02/e57

ฝึกปฏิบัติจัดการความรู้

2005-09-28T21:55:00.000-07:00

สองวันที่ผ่านมานี้ (27 – 28 ก.ย. 48) ผมกับอ้อ (วรรณา) ได้ไปช่วยกรมสุขภาพจิตทำ Workshop เพื่อเรียนรู้เรื่อง KM แบบ Learning by Doing คือเรียนรู้จากการทำจริง โจทย์ หรือ “หัวปลา” ที่ใช้เป็นเรื่อง “สุขภาพจิตชุมชน” และเรื่อง “สุขภาพจิตกับภัยพิบัติ” โดยผู้ที่เข้าร่วม Workshop ในสองวันนี้ก็คือผู้ที่ปฏิบัติงานในศูนย์สุขภาพจิตจากเขตต่างๆ ทั่วประเทศ ซึ่งทาง สคส. จะเรียกคนเหล่านี้ว่า “คุณกิจ” ซึ่งหมายถึงผู้ที่ทำกิจกรรม เป็นผู้ที่มีความรู้ในเรื่องนั้นๆ ในภาษา KM อาจจะเรียกว่า “Knowledge Workers” ก็ได้ ในการทำ Workshop ครั้งนี้ ผมขอไว้เป็น 3 ประเด็น ด้วยกัน คือ

(1) วัตถุประสงค์ของ Workshop นี้ ก็เพื่อที่จะให้คณะทำงานพัฒนาระบบบริหารจัดการความรู้ของกรมสุขภาพจิต ได้เข้าใจกระบวนการ KM อย่างเต็มรูปแบบ ...ว่าเป็นอย่างไร? โดยเปิดโอกาสให้ได้สัมผัสกับบรรยากาศจริงของการทำ KM ตาม “โมเดลปลาทู” ของ สคส. สำหรับผลพลอยได้ที่คาดว่าน่าจะได้รับก็คือ การที่ผู้ปฏิบัติงานด้านสุขภาพจิตชุมชนและสุขภาพจิตกับภัยพิบัติ ได้มีโอกาสแลกเปลี่ยนเรียนรู้ซึ่งกันและกัน และสามารถประมวลความรู้ (เชิงปฏิบัติ) ที่ได้ เผยแพร่สู่เครือข่ายผู้ปฏิบัติงานด้านนี้ในวงที่กว้างขึ้นต่อไป

(2) หากถามว่าสิ่งที่ได้จากการทำ Workshop นี้ ...เป็นไปตามวัตถุประสงค์หรือไม่? ผมเชื่อว่าคนส่วนใหญ่ได้สิ่งต่างๆตามที่คาดหวังไว้ ทีม KM ของกรมฯ มีความเข้าใจใน KM มากยิ่งขึ้น ผู้ปฏิบัติงานที่ได้เข้ากระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ (Knowledge Sharing) ต่างก็เห็นคุณค่าของ KM จะเหลืออยู่ก็แต่ว่า “ขุมความรู้ (Knowledge Asset)” ที่ได้มาจากการทดลองปฏิบัติในครั้งนี้ จะมีประโยชน์ต่อเครือข่ายผู้ปฏิบัติงาน ...มากน้อยเพียงใด? นั้น คงเป็นสิ่งที่ต้องคอยติดตามต่อไป สำหรับประเด็นที่ว่าอะไรคือ “ปัจจัยแห่งความสำเร็จ”ของการทำ Workshop ครั้งนี้ ...ผมคิดว่าน่าจะเป็นเพราะบรรดา “คุณกิจ” ทั้งหลายต่างก็มีจิตวิญญาณแห่งการเป็นผู้ให้อย่างแท้จริง ซึ่งเป็นสิ่งที่หาได้ไม่ง่ายนักในหน่วยงานทั่วไป นอกจากนั้นที่งานครั้งนี้สามารถดำเนินไปได้ราบรื่น ก็คงเป็นผลพวงมาจากความตั้งใจ ความทุ่มเทของทีมงานทุกคน โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ที่ทำหน้าที่ “คุณอำนวย” และ “คุณลิขิต” ที่สามารถทำให้กระบวนการ Sharing สามารถดำเนินไปได้ภายในระยะเวลาที่ค่อนข้างจำกัด

(3) สิ่งที่เห็นว่าน่าจะปรับปรุงได้ หรือที่เห็นว่าเป็น “ข้อควรระวัง” สำหรับการทำ Workshop ประเภทนี้ เท่าที่ผมจะพอนึกได้ ก็คือ ...

1. ประเด็นที่ใช้ใน Workshop ควรจะมุ่งเน้นไปที่เรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ ไม่ควรทำหลายเรื่องในครั้งเดียว ทั้งนี้เพื่อที่คนทั้งหมดจะได้ focus ไปที่จุดเดียวกัน จะทำให้สามารถ “กลั่น” ตัว “แก่นความรู้” ออกมาได้ง่ายขึ้น

2. ประเด็นความรู้ที่เลือกมานี้ จะต้องเป็นประเด็นที่อยู่ใน “แผนที่ความรู้ (Knowledge Map)” ขององค์กร ทั้งนี้เพื่อป้องกันไม่ให้ “เดินไปผิดทาง” คือเผลอไปทำเรื่องที่ไม่ได้ตอบสนองวิสัยทัศน์และพันธกิจขององค์กร

3. KM Workshop ที่ดีจะต้องมีบรรยากาศแบบสบายๆ เต็มไปด้วยมิตรไมตรี และการชื่นชม จะต้องทำไปโดยไม่ “กลัวผิด” ผู้ที่เริ่มทำ KM ใหม่ๆ มักจะถามผมเสมอว่า “ที่ทำไปแบบนี้...... ถูกต้องหรือเปล่า?” ซึ่งผมก็มักจะตอบเหมือนกันทุกครั้งว่า “ทำถูกต้องหรือไม่นั้น ...ไม่สำคัญเท่ากับว่า ..มาถูกทางหรือเปล่า” เพราะผมต้องการให้เขาเห็นความสำคัญเรื่อง “ทิศทาง” หรือ “หัวปลา” มากกว่าที่จะมามัวกังวลใจในขั้นตอนรายละเอียด เพราะสิ่งเหล่านี้เป็นสิ่งที่แปรเปลี่ยนไปได้ตามบริบทของหน่วยงานแต่ละที่ ประเด็นที่ผมเจอบ่อยก็คือ ผู้ที่ต้องการความสมบูรณ์แบบ (Perfectionist) มักจะหงุดหงิดกับกระบวนการ KM เพราะ KM นั้น ไม่ได้เน้นเรื่องความสมบูรณ์แบบตั่งแต่แรก แต่ให้ความสำคัญไปที่การเรียนรู้จากการทำจริง ...หากรอให้สมบูรณ์แบบก็อาจจะไม่ได้ “ลงมือทำ” ซึ่งก็จะทำให้พลาดโอกาสการเรียนรู้ที่แท้จริงไป

4. จำนวนคนที่เข้าร่วม Workshop นั้น ถ้าจะให้ดี ...จะต้องไม่มากเกินไป (ไม่ควรเกิน 40 คน) และควรคัดเลือกผู้ที่สนใจจริงจัง มีความมุ่งมั่น ต้องการที่จะเรียนรู้กระบวนการทั้งกระบวนการ หากคนเข้าร่วมมีจำนวนมากเกินไปก็จะทำให้การจัดการยากขึ้น โดยเฉพาะเรื่องการจัดกลุ่มย่อย หากจัดออกมาเป็นหลายกลุ่มย่อย ก็จะเสียเวลามากในช่วงนำเสนอ หรือถ้าจัดกลุ่มย่อยไม่กี่กลุ่ม โดยที่แต่ละกลุ่มนั้นมีจำนวนสมาชิกค่อนข้างมาก ก็จะทำให้สมาชิกกลุ่มแต่ละท่านมีเวลาในการแบ่งปันความรู้น้อยลง ...จบ Workshop ไปแล้วยังเกิดอาการ “อารมณ์ค้าง” อยู่ ...เพราะยังแชร์ได้ “ไม่จุใจ” นอกจากนั้นการที่กลุ่มใหญ่เกินไปก็ยังทำให้บรรยากาศขาดความใกล้ชิดสนิทสนมกันอีกด้วย

ที่ผมสรุปมาทั้งหมดนี้ จริงๆแล้วผมกำลังทำสิ่งที่เรียกว่า “AAR” ครับ AAR ย่อมาจากคำว่า “After Action Review” ซึ่งก็คือการทบทวนหลังจากที่เราทำสิ่งใดสิ่งหนึ่งเสร็จสิ้นลง โดยพยายามตอบคำถาม 4 ข้อดังต่อไปนี้: 1. คาดหวัง หรือมีวัตถุประสงค์อะไร? 2. มีอะไรที่ทำได้ตามคาดหวังหรือบรรลุวัตถุประสงค์บ้าง.... เพราะอะไร? 3. มีอะไรบ้างที่ไม่ได้ตามความคาดหวัง หรือไม่ได้ตามวัตถุประสงค์ .... เพราะอะไร? และ 4 ถ้ามีโอกาสทำสิ่งนี้อีก คิดว่าจะทำอะไรที่แตกต่างไปจากเดิม ..จะปรับปรุงอะไร?

ตกลงที่ท่านอ่านมาทั้งหมดนี้ คือการทำ AAR ของผมสำหรับ Workshop ที่ผ่านมาในสองวันนี้ ..ลองทำ AAR บ่อยๆ นะครับ แล้วท่านจะรู้ว่าการเรียนรู้ที่สำคัญนั้นเกิดขึ้นตรงนี้ นี่แหละครับ

โครงการพัฒนาชีวิตครู

2005-09-26T14:48:00.000-07:00

จริงๆ ผมตั้งใจจะเล่าเรื่องนี้ให้ฟังตั้งแต่เมื่อวานแล้วล่ะครับ แต่บังเอิญเกิด “อิน” กับเรื่องสภาพแวดล้อมของบางปูมากไปหน่อย จึงไม่ได้ “ฝอย” เรื่องโครงการและการทำ Workshop เลย

วันนี้ขอเริ่มต้นด้วยการให้ข้อมูลโครงการอย่างย่อๆ พอสังเขปดังนี้นะครับ...โครงการนี้เกิดขึ้นจากนโยบายของรัฐบาลที่ต้องการจะแก้ปัญหาหนี้สินของข้าราชการครู จึงได้อาศัยความร่วมมือจากสามฝ่ายด้วยกันอันประกอบด้วย 1.กลุ่มข้าราชการครู 2. กระทรวงศึกษาธิการ และ 3. ธนาคารออมสิน เพื่อร่วมกันดำเนินการแก้ไขปัญหาและพัฒนาชีวิตครูให้ดีขึ้นอย่างมีบูรณาการ โดยอาศัยกระบวนการทั้งทางด้านการเงิน ด้านการจัดการ และด้านจิตใจ เพื่อพัฒนาให้ข้าราชการครูมีจิตใจที่เข้มแข็ง อดทน รู้จักอดออม ประหยัด มีวินัยในการใช้เงิน มีการรวมกลุ่มเพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และช่วยเหลือเกื้อกูลซึ่งกันและกัน ผ่านกระบวนการจัดการที่เป็นธรรม และหนึ่งในเครื่องมือที่จะใช้ในการจัดการกระบวนการก็คือ KM นั่นเอง โดยที่ทางธนาคารออมสินได้ให้การสนับสนุนทางด้านการเงินแก่ครูที่กำลังเผชิญวิกฤติทางการเงินอยู่

Workshop ที่บางปู 2 วันนี้ เป็นเรื่องที่ต่อเนื่องมาจากการจัดประชุมเชิงปฏิบัติการที่ท่านอาจารย์ไพบูลย์ วัฒนศิริธรรม ที่ปรึกษาโครงการพัฒนาชีวิตครู ได้ไปเริ่มกระบวนการ KM ไว้ให้ในเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา ซึ่งจัดขึ้นที่โรงเรียนวัดบางฝ้าย อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ ในครั้งนั้น ผู้บริหารทั้งจากโรงเรียน และธนาคารออมสิน ได้ร่วมกันพิจารณาหาประเด็นต่างๆที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาชีวิตครูได้5 ประเด็น คือ 1. การรู้จักตนเองและการปรับวิถีชีวิต 2. ความขยันหมั่นเพียร 3. การมีวินัยการใช้เงิน 4. การเอื้ออาทรต่อผู้อื่น และ 5. การใช้พลังกลุ่มอย่างสร้างสรรค์

ใน 2 วันนี้ จึงเป็นการทำ “Knowledge Sharing” ของบรรดา “คุณกิจ” หรือผู้ที่มีประสบการณ์ทั้งหลาย ว่าเขาได้ทำอะไรในเรื่องเหล่านี้ไปบ้าง ให้แต่ละคนเล่าให้เพื่อนในกลุ่มฟัง โดยใช้รูปแบบของการเล่าเรื่องหรือ “Storytelling” เสร็จแล้วก็ให้ช่วยกัน “สรุป” หรือ “ถอด” ประเด็นความรู้ที่ได้ (ในภาษา KM เรียกว่า Knowledge Assets) เพื่อจะได้ใช้เผยแพร่แก่สมาชิกในวงกว้างต่อไป

รูปแสดงตัวอย่าง (บางส่วน) ของ Knowledge Asset

นอกจากนั้นในช่วงสุดท้ายยังให้แต่ละท่านพูดกับกลุ่ม พูดกับที่ประชุมอีกด้วยว่า “จะกลับไปทำอะไร” มี “แรงปรารถนา (Passion )” หรือตั้งใจว่าจะ “ทำ” จะมี “Action” อะไร ซึ่งในเรื่องนี้ ผมได้สรุปไว้ 3 ประเด็นหลักๆ คือ 1. ลดรายจ่าย 2. เพิ่มรายได้ และ 3. สร้างเครือข่าย ดังแสดงไว้ใน Mind Map ข้างล่างนี้

ที่ผมเอาเรื่องการลดรายจ่ายขึ้นมาเป็นเรื่องแรก ก็เพราะเห็นว่า เป็นเรื่องที่ทุกคนสามารถเริ่มต้นได้ทันที เป็นการสร้างวินัยการใช้เงิน ซึ่งผู้เข้าร่วม Workshop ก็ได้เล่าประสบการณ์เรื่องการทำบัญชีครัวเรือน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการทำบัญชีรายจ่ายในแต่ละวัน ว่าทำให้ได้รู้ว่า มีอะไรบ้างที่ไม่ควรซื้อ ไม่ควรจ่าย โดยเฉพาะสิ่งต่างๆที่เข้าข่ายว่าเป็นสิ่งที่ฟุ่มเฟือย หรือเป็นอบายมุข

เรื่องที่สองเป็นเรื่องการเพิ่มรายได้ ซึ่งก็ได้มีการแลกเปลี่ยนประสบการณ์ ด้านการสร้างอาชีพเสริมมากมาย อีกทั้งยังได้แนะนำกันด้วยว่า ต้องเป็นงานที่ไม่ใช้ทุนมาก และต้องไม่เสี่ยง เพราะไม่เช่นนั้นอาจทำให้วิกฤติหนี้สินที่เป็นอยู่หนักขึ้นกว่าเดิม

เรื่องที่สามเป็นเรื่องการสร้างเครือข่าย เพื่อให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ เป็นการแลกเปลี่ยนประสบการณ์ระหว่างกัน ช่วยสร้างความสัมพันธ์ ความเอื้ออาทรระหว่างกัน เป็นการสร้างเครือข่ายกัลยาณมิตร ซึ่งใน Workshop นี้เป็นเครือข่ายของกลุ่มพัฒนาชีวิตครู เขต 1 อำเภอพระประแดง ที่มี ผอ.พงษ์ศักดิ์ ธีระวรรณสาร เป็นประธานกลุ่มอยู่

คำถามที่ตามมาก็คือ ...สมาชิกในเครือข่าย จะทำได้อย่างที่ให้สัญญาไว้ในช่วงสุดท้ายของ Workshop หรือไม่?...เครือข่ายจะดำเนินการต่อไปอย่างไร?...จะมีการขยายผล...เชื่อมโยงกับเครือข่ายอื่นๆได้อย่างไร?...ทั้งหมดนี้เป็นเรื่องที่น่าสนใจ และน่าติดตามอย่างยิ่ง...

ที่ Workshop 2 วันนี้ สำเร็จลุล่วงลงไปได้ คงไม่ใช่เพราะทีมวิทยากรจาก สคส. เท่านั้น แต่เป็นเพราะบรรดาครูอาจารย์ทั้งหลายที่กล้า “เปิดใจ” เล่า “ประสบการณ์” ชีวิตของแต่ละท่านให้เพื่อนๆในกลุ่ม และในที่ประชุมได้ฟัง อีกทั้งทางธนาคารออมสินเองก็ได้ให้ความสำคัญกับโครงการนี้อย่างจริงจัง ดังจะเห็นได้ว่า คุณบุษบา ฤทธิ์เรืองนาม รองผู้อำนวยการฝ่ายสินเชื่อเพื่อการพัฒนาสังคมและชุมชน ก็ได้อยู่ร่วม Workshop กับบรรดาครูอาจารย์ทั้งสองวันเต็ม และท่านยังได้ให้คำแนะนำที่เป็นประโยชน์ต่อผู้เข้าร่วมเป็นอย่างยิ่ง

และท้ายที่สุดผู้ที่อยู่เบื้องหลังที่ทำให้งานดำเนินไปได้อย่างราบรื่น ก็คือทีมงานของท่าน ผอ.พงษ์ศักดิ์ ซึ่งในวันนั้นท่านผอ. พงษ์ศักดิ์ ก็สวม "หมวก" ในนามของ นายกสมาคมเครือข่ายพัฒนาชีวิตครู จังหวัดสมุทรปราการ อยู่ด้วย ผมเองค่อนข้างเชื่อในฝีมือของท่าน ...ว่า ท่านจะสามารถนำหลักการจัดการความรู้นี้ไปใช้พัฒนาเครือข่ายครูได้ต่อไป เพื่อให้เป็นไปตามเจตนารมณ์ของท่านอาจารย์ไพบูลย์ ที่ได้ริเริ่มไว้ ...ผมขอเอาใจช่วยครับ

พัฒนาชีวิตครู พัฒนาบางปู

2005-09-25T21:24:00.000-07:00

เสาร์ – อาทิตย์ที่ผ่านมานี้ ผมได้มีโอกาสไปร่วม Workshop โครงการพัฒนาชีวิตครู ซึ่งจัดขึ้นที่ สถานตากอากาศบางปู จังหวัดสมุทรปราการ

ก่อนที่จะพูดถึงตัวโครงการ และ Workshop ที่ทีม สคส. เข้าไปช่วยเป็นวิทยากรดำเนินการให้ผู้เข้าร่วมโครงการได้เรียนรู้ “เครื่องมือ” ที่มีชื่อว่า KM นั้น ผมขอเล่าถึง ความรู้สึกที่เกิดขึ้นในระหว่างการเดินทาง ก่อนนะครับ ....

ผมลองจับระยะทางจากบ้านผมถึงสถานที่ที่ใช้ทำ Workshop คิดเป็นระยะทางได้ห้าสิบกิโล(เมตร) พอดิบ พอดี .... ผมเองไม่ได้ใช้เส้นทางทางนี้ (ถนนสุขุมวิท) มาหลายปีแล้ว เคยมาทางนี้บ้างก็ตอนที่พาเพื่อนชาวต่างประเทศมาเที่ยวฟาร์มจรเข้ และเมืองโบราณ นั่นแหละครับ แต่ในครั้งนั้นคงจะมัวแต่รับรองแขกจึงไม่ได้สังเกตสิ่งต่างๆที่อยู่ข้างทาง

ผมขึ้นทางด่วนที่ดินแดง มาลงที่บางนา เลี้ยวเข้าถนนสุขุมวิท มุ่งหน้ามาทางจังหวัดสมุทรปราการ ผ่านโรงเรียนนายเรือ พอถึงหอนาฬิกา ก็เลี้ยวซ้ายมุ่งไปทางจังหวัดชลบุรี ...จริงๆ แล้ว เส้นทางสายนี้เป็นเส้นทางที่ผมคุ้นเคยมาก แต่คงจะเป็นช่วงสามสิบสี่สิบปีที่แล้ว ในสมัยที่ผมยังเป็นเด็ก นั่งรถจากจังหวัดตราดเข้ามากรุงเทพก็ต้องใช้เส้นทางสายนี้ จำได้ว่ารถ บขส. มักจะจอดพักที่บางปู และจอดรับ-ส่งผู้โดยสารที่ตรงแยกสมุทรปราการนานพอสมควร ผู้โดยสารมักจะซื้อของต่างๆโดยเฉพาะอย่างยิ่งสิ่งที่ขึ้นชื่อของที่นั่นก็คือ “ขนมจาก” จำได้ว่ามีชื่อยี่ห้อขนมจากที่ดังของจังหวัดสมุทรปราการอยู่ตรงนั้นด้วย

....ตามประสาเด็ก ผมชอบมองออกไปนอกหน้าต่าง(รถ) อยู่เสมอ และภาพที่ประทับตาและตรึงใจผมมาโดยตลอด โดยที่ผมไม่รู้ตัวก็คือภาพของคลองที่อยู่ริมทาง ที่ค่อนข้างจะเป็นธรรมชาติมากๆ ....น้ำใสสะอาด และมีบรรยากาศที่เป็นชนบท .... เห็นสะพานไม้พาดข้ามคลอง .... เห็นกระท่อมเล็กๆ อยู่ถัดจากริมฝั่งคลอง ..... เห็นบ้านริมคลองแทบทุกบ้าน มี “ยอ” ขนาดใหญ่ไว้สำหรับจับสัตว์น้ำที่มีค่อนข้างชุกชุมแถวนั้น

แต่ภาพที่ผมเห็นอยู่ตรงหน้าในระหว่างการเดินทางครั้งนี้ ก็คือคลองสายเดิม ..... แต่สภาพน้ำในคลองกลับแตกต่างจากในอดีตอย่างมาก..... น้ำไม่ใส...น้ำไม่ไหล...บ้านและกระท่อมทั้งหลายได้กลายสภาพมาเป็นตึก ... เป็นโรงงาน ... มีโรงงานอุตสาหกรรมทั้งเล็ก และใหญ่ กระจายตัวอยู่ทั่วไปในบริเวณสองข้างทาง บางแห่งก็อยู่ในนิคมอุตสาหกรรมบรเวณนั้น ...ภาพในความทรงจำของผมผุดขึ้นมา ซ้อนกับภาพที่ผมกำลังเห็นอยู่ในปัจจุบัน

.... ผมรู้สึกหวั่นไหว และสะเทือนใจไปกับภาพสองชุดที่ปรากฏขึ้นมาพร้อมๆกัน มันเป็นภาพที่มีช่วงเวลาห่างกันถึง 30 ปี .... มีเสียงในใจแว่วขึ้นมาว่า “อดีตนั้นเป็นสิ่งที่เราไม่สามารถย้อนเวลา นำกลับคืนมาได้...” แต่ในขณะเดียวกันก็มีอีกเสียงหนึ่งผุดขึ้นมาว่า “เราสามารถจะสร้างสภาพแบบในอดีตนั้นได้ เพราะทุกอย่างล้วนเป็นไปตามการกระทำของมนุษย์... ไม่ใช่เพราะมนุษย์หรอกหรือที่ทำให้บางปูต้องมีสภาพเป็นเช่นนี้ ..ไม่ใช่เพราะการตัดสินใจหรือนโยบายเกี่ยวกับอุตสาหกรรมในพื้นที่หรอกหรือ ที่ทำให้บางปูต้องมีสภาพเช่นนี้...ทุกอย่างล้วนมาจากฝีมือการกระทำของมนุษย์ทั้งสิ้น..."

ถ้าเราอยากจะให้สภาพแวดล้อมของบางปู (หรือของที่ไหนก็ตาม) ดีกว่าที่เป็นอยู่นี้ เราคงจะต้องทำอะไรบางอย่าง ทั้งในระดับรากหญ้า และในระดับนโยบาย ... ไม่มีสิ่งใดจะดีขึ้นมาได้ หากพวกเราปล่อยปละละเลย และคิดว่าตัวเราเองนั้นไม่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงทั้งหลายที่เกิดขึ้น ...ผมคิดว่าจุดที่อันตรายที่สุดก็คือความคิดที่ว่า "ปัญหาไม่ได้มาจากเรา คนอื่นเป็นคนทำ คนอื่นต้องรับผิดชอบ" หากเราพิจารณาดูให้ดี จะพบว่าในทุกๆ ปัญหาที่เกิดขึ้นในชีวิตเรานั้น แท้จริงแล้วจะมีตัวเราเข้าไปเกี่ยวข้องอยู่ด้วยเสมอ.... หากเรายังไม่รู้แน่ว่าจะแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นมานี้ได้อย่างไร สิ่งหนึ่งที่ผมพยายามฝึกทำเสมอและเป็นเรื่องที่สามารถทำได้ทันทีก็คือ การสำรวจตัวเองและเริ่มต้นที่ตนเองก่อนเป็นอันดับแรกครับ

และนี่คือประเด็นที่ผมจะขอทิ้งท้ายไว้ก่อนที่จะพูดเรื่อง “การพัฒนาชีวิตครู” ในวันพรุ่งนี้ต่อไป ขอให้ทุกท่านลองใช้เวลาสำรวจตัวเองดูนะครับ ...แล้วท่านจะพบว่าแท้จริงแล้วเรานี่แหละครับที่เป็น"ผู้นำการเปลี่ยนแปลง" ตัวจริง ...ทุกสิ่งเปลี่ยนแปลงและพัฒนาได้ครับ!!

ปกหน้าหนังสือ "หลุด"

2005-09-22T10:12:00.000-07:00

ผมเพิ่งจะได้รับปกหนังสือแปลเล่มใหม่ของ Osho จึงเอามาลงไว้ให้ดู...เผื่อจะมี Comment ครับ

รายการขับเคลื่อนประเทศไทย

2005-09-21T12:01:00.000-07:00

เมื่อคืนผมเพิ่งไปออกรายการ "ขับเคลื่อนประเทศไทย" ที่ช่อง 11 มาครับ ...เป็นการพูดคุยกันในหัวข้อ “สร้างสรรค์สังคมไทยให้เป็นสังคมแห่งการเรียนรู้”... ผมลองทำ AAR (After Action Review) ดู ...... คิดว่าไม่น่าจะบรรลุเป้าหมาย ในการทำความเข้าใจเรื่อง KM และ LO ให้กับผู้ที่ดูรายการอยู่ทางบ้าน เพราะประเด็นการสนทนาค่อนข้างจะกระโดดไปกระโดดมา .... โดยเฉพาะอย่างยิ่งวิธีการของ สคส. และของสถาบันเพิ่มผลผลิตแห่งชาติ หากลงไปในรายละเอียดแล้ว ...จะเห็นว่าค่อนข้างจะแตกต่างกันมาก...

ทางสถาบันเพิ่มฯ จะเน้นที่การฝึกอบรม (Training) และการเลือกหน่วยงานมาเป็นโครงการนำร่อง (Pilot Project) เพื่อเป็น “ต้นแบบ” สำหรับให้กับหน่วยงานอื่นๆ ทำตาม ในขณะที่วิธีการของ สคส. จะเน้น Learning by Doing คือ ไม่บรรยาย แต่ให้ทดลองทำจริงโดยใช้โจทย์ของหน่วยงาน ผู้ที่จะทำแบบนี้ได้ จะต้องเป็นผู้ที่เตรียมตัวมาพอสมควรครับ สคส. จะทำหน้าที่เป็น “พี่เลี้ยง” เพื่อพัฒนาให้คนในหน่วยงานสามารถทำหน้าที่เป็น “คุณอำนวย” หรือ Knowledge Facilitator ต่อไปได้

หากหน่วยงานใดสามารถนำเอากระบวนการที่ได้เรียนรู้จากการทำจริงนี้ กลับไปทำในหน่วยงาน หรือขยายผลต่อได้ สคส. ก็จะเข้าไปช่วยส่งเสริมต่อ ด้วยวิธีการต่างๆ อาทิเช่น แนะนำเทคนิคอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องให้ เช่น เรื่อง Dialogue เรื่องการเขียน Blog ฯลฯ และอาจช่วยเชื่อมโยงหน่วยงานเหล่านี้กับหน่วยงานอื่นๆที่มีพันธกิจ หรือมีความสนใจในเรื่องที่คล้ายกัน เพื่อให้สามารถแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในวงที่กว้างขวางยิ่งขึ้น

ผมไม่แน่ใจครับว่า เมื่อคืนนื้...ผม(สคส.) และ ผอ. สุวรรณ (สถาบันเพิ่มฯ) สื่อสารกับผู้ชมได้ชัดเจนเพียงใด? ...หรืออาจจะไปสร้างความสับสนให้มากยิ่งขึ้นก็ได้ ..... ถึงอย่างไรก็ต้องขออภัยไว้ก่อนครับ

จะทำอย่างไรกับใจที่ไม่จดจ่อ

2005-09-20T18:06:00.000-07:00

ในปัจจุบันมีสิ่งต่างๆที่ทำให้เราไขว้เขวหรือเบี่ยงเบนความสนใจไปจากเรื่องที่เรากำลังทำอยู่นี้ได้ง่ายมากครับ ในภาษาอังกฤษใช้คำว่า “distraction” ตัวอย่างเช่น ผมกำลังตั้งใจเขียนบทความอยู่ ปรากฏว่ามีเสียงโทรศัพท์ดังขึ้น ผมก็เลยเบนความสนใจไปพูดโทรศัพท์ กว่าจะกลับมาทำงานเดิมได้ ก็ต้องใช้เวลานานพอสมควรในการจูนคลื่นความคิดเพื่อให้สามารถ “ต่อติด” กับความคิดเดิม ยิ่งโลกเรามีการพัฒนาทางเทคโนโลยีมากขึ้นเท่าใด โอกาสที่เราจะถูก “distraction” ก็ยิ่งมากขึ้นเท่านั้น

นอกจากเราจะถูกทำให้ “ว้อกแว้ก” หรือถูก “distract” จาก “ปัจจัยภายนอก” แล้ว “ปัจจัยภายใน” หรือ “ใจ” ของเราก็เป็นองค์ประกอบสำคัญที่ทำให้เราทำงานอย่างไม่ต่อเนื่อง หรือไม่มีสมาธิด้วยเช่นกัน ตามหลัก “อิทธิบาทสี่” เรียกส่วนนี้ว่าเป็น “จิตตะ” ซึ่งหมายถึงจิตที่จดจ่ออยู่งาน เป็นการที่เรา “โฟกัส (focus)” อยู่กับสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ซึ่งถ้าทำได้ก็จะ "มีพลัง" อย่างยิ่งครับ

ท่านเคยสังเกตบ้างว่า ...บางครั้งทั้งๆที่เรากำลังทำอะไรบางอย่างอยู่ แต่ใจเรากลับไปคิดเรื่องอื่น หันไปทำอย่างอื่น แทนที่จะจดจ่ออยู่กับสิ่งที่กำลังทำนั้น ...หากเป็นเอามากๆ ก็อาจเข้าข่าย “สมาธิสั้น” ได้ ...เรื่องนี้อย่าเข้าใจผิด คิดว่าเป็นเฉพาะแต่ในเด็กเท่านั้น ... ผู้ใหญ่ก็เป็นกันมากครับ ... ใครมีข้อแนะนำหรือวิธีแก้ไขสำหรับผู้ใหญ่ที่ "สมาธิสั้น" ก็แนะนำกันมาได้ในช่อง Comment ครับ

การสนทนาที่ไม่ค่อยสุนทรีย

2005-09-19T17:38:00.000-07:00

เมื่อไม่กี่วันมานี้ ผมได้มีโอกาสพบกับ “คุณเก่ง” โดยบังเอิญ ผมตั้งชื่อท่านว่า “คุณเก่ง” เพราะว่าท่านเป็นคนที่เก่ง และมีความรู้มากโดยเฉพาะเรื่องที่เกี่ยวกับการจัดการความรู้ หรือ KM ที่ผมกำลังสนใจอยู่นี้ ...ทุกครั้งที่ผมได้พูดคุยกับท่าน ผมมักจะได้อะไรบางอย่างกลับมาคิดต่อ ค้นต่ออยู่เสมอครับ

แต่สิ่งหนึ่งที่ผมมักจะรู้สึกทุกครั้งที่พบกับท่าน ก็คือ ...ผมมักจะไม่ค่อยสบายใจเท่าใดนักเวลาที่พูดคุยกับท่าน ทั้งนี้เพราะท่านมักจะพูดแบบ "แผ่นเสียงตกร่อง" อยู่เสมอว่า.... "เรื่องนี้..ผมทำมานานแล้ว...ผ่านมาหมดแล้ว ...ทำมาตั่งแต่ปีนั้นปีนี้ ...ที่ทำๆกันอยู่นี้ ทำกันผิดทั้งนั้น ...ทำกันอย่างผู้ที่ไม่รู้จริง ...ถ้าจะให้ถูกต้อง..ถูกหลัก..ต้องเป็นแบบนั้นแบบนี้ ...ผมได้ทำมาหลายที่แล้ว...ที่ทำๆ กันอยู่นี้..ทำไปอย่างไม่มีหลักการ ... ทำกันแบบมวยวัด" ฯลฯ

... พูดได้ว่าในขณะที่คุยอยู่กับท่านนั้น ...ถึงบางครั้งจะได้อะไรใหม่ แต่ก็ไม่ค่อยได้สุนทรียในอารมณ์สักเท่าไร ...กลับรู้สึกว่า ตัวเอง เล็กลงไปเรื่อยๆ ...แต่มาคิดดูอีกที ก็ดีเหมือนกันครับ ...รู้สึกเหมือนกับว่าเรากำลังทดสอบอัตตาตัวตนของเราอยู่ ...รู้สึกเหมือนกับว่ากำลัง "ฝึกใจ" ...ได้ปฏิบัติธรรมโดยไม่รู้ตัวครับ!

ประสบการณ์คนเดินทาง

2005-09-17T21:42:00.000-07:00

หลายคนที่ต้องเดินทางบ่อยๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง หากต้องใช้บริการสายการบินภายในประเทศ คงจะเคยมีประสบการณ์คล้ายๆ กับผมนะครับว่า ที่เคาน์เตอร์ Check-in ของสายการบินโดยเฉพาะช่วงเช้านั้น คิวค่อนข้างยาวมาก หากผมไม่มีสัมภาระลงเครื่องผมก็มักจะใช้บริการ Check-in ผ่านเครื่องแทน เพราะจะเร็วกว่า ไม่ต้องรอต่อคิวยาว แต่สิ่งที่ผมสังเกตเห็นอย่างหนึ่งก็คือ หมายเลขที่นั่งเวลา Check-in ผ่านเครื่องมักจะได้ที่นั่งด้านหลังเป็นส่วนใหญ่ เข้าใจว่าแถวหน้าๆคงจะ Lock ไว้ให้พวกที่ Check-in ตรงเคาน์เตอร์ (คิดเอาเองนะครับ!)

เวลาต่อคิวเพื่อจะ Check-in ที่เคาน์เตอร์ ผมจะพยายามเล็งแล้วเล็งอีกว่า แถวไหนสั้นที่สุด แต่ปรากฏว่าเมื่อไปต่อคิวแถวที่เห็นว่าสั้นนั้นจริงๆ กลับพบว่าคิวที่ยืนรออยู่นั้นเลื่อนไปค่อนข้างช้าเอามากๆ...แต่ก็ทำอะไรไม่ได้ ได้แต่นึกในใจว่า... “ทำไมซวยอย่างนี้!” …ท่านผู้อ่านเห็นตัวอย่างที่ไม่ดีของ “ความคิด” ไหมครับ ...มันมักจะเกิดขึ้นและทำร้ายเราอยู่ตลอดเวลา!

ตอนที่เดินไปเข้าเครื่องบิน ช่วงที่อยู่ใน “งวงช้าง” (ทางเชื่อมระหว่างตัวอาคารกับเครื่องบิน) ท่านเคยสังเกตไหมครับ ว่าตอนแรกก็เดินได้สะดวกดี แต่พอมาถึงบริเวณใกล้ประตูเครื่องก็มักจะ “ติดแหง็ก” อยู่แถวๆประตู เข้าเครื่องไม่ได้ เพราะอะไรหรือครับ...เพราะตรงนั้นเขาวางหนังสือพิมพ์ไว้ให้ผู้โดยสารได้เลือกหยิบได้ตามอัธยาศัย ยังไงล่ะครับ ...ผู้โดยสารบางคนก็ตัดสินใจนานหน่อยว่าจะหยิบฉบับไหนดี บางคนเลือกแล้วเลือกอีก ทำให้คนต้อง “ออ” กันอยู่ตรงหน้าประตูเครื่องบิน...ปัญหาทำนองนี้ถึงแม้จะมองว่าเป็นปัญหาเล็กๆ แต่หากมีการจัดการ ผมว่าก็น่าจะดีกว่าที่ไม่ทำอะไรเลย ...ไม่รู้ท่านเห็นด้วยกับผมไหม? ...หรือว่าผม “คิดมาก”ไป ...แสดงว่า “ความคิด” ผมเริ่ม “แผลงฤทธิ์” อีกแล้ว!

โชคดี โชคร้าย ใครนิยาม

2005-09-16T00:19:00.000-07:00

ผมได้รับนิทานเรื่องนี้มาจากลูกศิษฐ์ที่ธรรมศาสตร์ ลองอ่านดูนะครับ ...

เครื่องมือการเรียนรู้ที่อยู่ใน KM

2005-09-15T21:17:00.000-07:00

เมื่อเช้าวันนี้ผมได้เดินทางมาทำ Workshop เรื่อง KM (Knowledge Management) ให้กับสถาบันบำราศนราดูร ซึ่งจัดขึ้นที่บางกอกกอล์ฟ สปา รีสอร์ท ถ้าดูตามแผนที่จะเห็นว่าอยู่ใกล้ๆกับสวนอุสาหกรรมบางกะดี จ. ปทุมธานี ผมเลือกใช้เส้นทางถนนงามวงศ์วาน ขับตรงมาแยกแคราย แล้วเลี้ยวขวาเข้าถนนติวานนท์ มุ่งหน้าไปห้าแยกปากเกร็ด ผ่านสี่แยกสวนสมเด็จ ขับตรงไปเรื่อยๆก็ถึงที่หมายครับ

แต่การเดินทางครั้งนี้ ค่อนข้างใช้เวลามากเป็นพิเศษ โดยเฉพาะช่วงที่ติดอยู่บนถนนงามวงศ์วาน รอเลี้ยวขวาเข้าติวานนท์นั้น ใช้เวลานานมากเลยครับ ผมคิดว่าถ้าจะมาที่นี่อีก ผมจะไม่มาทางนี้อย่างแน่นอน เพราะเห็นแล้วว่าถ้าขับเข้ามาทางเมืองทอง น่าจะดีกว่ามาก นอกจากนี้ยังมีคนแนะนำอีกด้วยว่า ถ้าขึ้นทางด่วนมาลงที่ทางออกศรีสมานก็น่าจะเร็วกว่า ที่พูดมานี้ไม่ใช่อะไรหรอกครับ ผมกำลังจะบอกท่านว่า “การเรียนรู้” นั้นเป็นสิ่งที่สำคัญ สิ่งที่ผมได้เรียนรู้มาหลังจากเดินทางถึงที่หมายเรียบร้อยแล้วนั้น ในภาษา KM เขาเรียกว่า “Learning After” หมายถึงการเรียนรู้ที่ทำหลังจากเสร็จสิ้นภารกิจหรืองานของเราไปแล้ว ตัวอย่างที่ผมยกมาก็คือผมได้เรียนรู้แล้วว่ามีทางอื่นที่ดีกว่าที่ผมขับมาในวันนี้

แต่ถ้าจะให้ดี ท่านเห็นด้วยกับผมไหมครับว่า ถ้าผมทำ “Learning Before” คือเรียนรู้ก่อนที่ผมจะเริ่มงาน หรือในกรณีของผมก็คือมีการศึกษาเส้นทาง สอบถามคนที่คุ้นกับเส้นทางนี้ก่อนที่จะออกเดินทาง เรียกว่ามีเพื่อนช่วยร่วมคิด หรือที่ในภาษาอังกฤษใช้คำว่า “Peer Assist” ก็จะยิ่งดีกว่ามาก คือจะได้ไม่ต้องไป “ลองผิด” แต่เป็นการเรียนรู้จากผู้อื่น โดยเฉพาะอย่างยิ่งจากผู้ที่มี “Best Practice” เรียกได้ว่าเป็นวิธี “เรียนลัด” จากคนอื่นครับ การเรียนรู้แบบนี้ก็ถือว่าเป็นเทคนิคหนึ่งที่นิยมใช้ในการทำ KM

ส่วนสุดท้ายที่ผมยังไม่ได้พูดก็คือการเรียนรู้ในระหว่าง หรือ “Learning During” ครับ ถ้าในตัวอย่างที่ผมใช้ก็หมายถึงว่าถ้าผมไม่ได้ถามหรือทำ “Peer Assist” ก่อนออกเดินทาง หรือเมื่อสิ้นสุดการเดินทาง แต่ผมก็อาจจะใช้การเรียนรู้ในระหว่างทางก็ได้ เช่น ขับไปเพื่อให้แน่ใจก็แวะถามข้างทาง หรือโทรถามเพื่อนที่คุ้นทางในระหว่างที่ขับอยู่ก็ได้ ในการทำงานก็หมายถึง ทำไปเรียนรู้ไป เสร็จงานบางกิจกรรมก็ทบทวนสิ่งที่ได้ทำไปว่าตรงกับเป้าหมายหรือวัตถุประสงค์ที่วางไว้หรือไม่ เทคนิคแบบนี้มีชื่อเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า “After Action Review” หรือ “AAR” ครับ

วันนี้ท่านได้เทคนิคสำคัญๆของ KM ไปหลายตัวแล้วนะครับ ถ้ามีคำถามก็อย่าลืมถามมาในช่อง comment นะครับ

“หยุด” เพราะกำลังแปล “หลุด”

2005-09-14T10:15:00.000-07:00

ช่วงนี้ที่ไม่ค่อยได้เขียน blog เพราะกำลังลุยงานแปลหนังสือของ Osho เล่มที่ 2 อยู่ครับ เล่มนี้มีชื่อว่า Freedom คุณแอนน์-ชุติมา อินทรประเสริฐ ที่สคส. ช่วยตั้งชื่อภาษาไทยให้ว่า “หลุด” ส่วนคำถามที่ว่า “หลุดจากอะไร” หรือ “หลุดเพื่ออะไร” นั้น คงต้องติดตามต่อไปนะครับ วันนี้ผมนำ “บางส่วน” ของคำนำมาลงไว้เป็นการเรียกน้ำย่อยครับ . . .

“ตอนที่ผมแปลหนังสือ Intuition: ปัญญาญาณ ของ Osho เสร็จใหม่ๆ ผมเคยคิดไว้ว่า .... นี่คงจะเป็นการแปลงานของ Osho “เล่มแรกและเล่มสุดท้าย” .... ที่ผมคิดเช่นนั้น .... เพราะประทับใจในผลงานชิ้นนั้นของ Osho อย่างสุดๆ .... จนคิดไปเองว่า .... ไม่น่าจะมีเล่มใดไหนอื่นที่จะ “กินใจ” ได้ดีเท่ากับเล่มนี้อีกแล้ว .... แต่ผมก็คิดผิดถนัด เพราะงานของ Osho ในเล่มที่ชื่อว่า “Freedom” นี้ .... มีความคมชัดไม่แพ้กันกับ Intuition เลย .... สามารถให้มุมมองที่กว้างขวางกว่าเดิมอีกด้วย คือไม่ได้เน้นแต่ที่ระดับปัจเจก แต่ยังได้อธิบายขยายความไปถึง ระดับครอบครัว ชุมชน และสังคมอีกด้วย ซึ่งค่อนข้างจะตรงกับสถานการณ์ต่างๆ ที่กำลังเกิดขึ้นในบ้านเรา

ต้นฉบับภาษาอังกฤษเป็นการนำคำบรรยายของ Osho ที่กล่าวไว้ในโอกาสต่างๆ มาร้อยเรียงไว้เป็นอย่างดี มีการอารัมภบทเพื่อเกริ่นนำให้ทราบถึงมิติต่างๆ ของสิ่งที่เรียกว่า “อิสรภาพ” หลังจากนั้นก็ไม่พูดพร่ำทำเพลง มุ่งตรงไปยังส่วนที่เป็น “สมุทัย” หรือสาเหตุของการไร้ซึ่งอิสรภาพทันที แล้วตามด้วยการชี้ถึงสิ่งที่เป็น “มรรค” หรือเส้นทางเพื่อให้ได้มาซึ่งอิสรภาพไว้อย่างชัดเจน ในส่วนสุดท้ายยังได้พูดถึง “สิ่งที่ขวางกั้น” (อุปสรรค) และ “ขั้นบันได” (โอกาส) ไว้ในรูปแบบของการ ถาม – ตอบ ที่ง่ายต่อการเข้าใจ เป็นการให้คำตอบที่ “ตรงประเด็น” และ “สะใจ” ยิ่ง ตามสไตล์ของ Osho

Osho ได้ย้ำแล้วย้ำอีกว่าท่านกำลังสอนให้คน “ทวนกระแส” และท่านไม่เคยเห็นด้วยกับ “การปฏิวัติ” ในทุกรูปแบบ เพราะการปฏิวัติเป็น “การต่อต้าน” เป็น “การโค่นล้ม” เป็นความพยายามที่จะเปลี่ยนแปลงสิ่งต่างๆ ที่อยู่ “นอกตัว” ในขณะที่การทวนกระแสนั้นเป็นการเปลี่ยนแปลงสิ่งที่อยู่ “ภายใน” ประเด็นหลายๆประเด็นที่ท่านกล่าวถึง หากอ่านอย่าง “ผิวเผิน” อาจทำให้เกิดการเข้าใจผิดได้ ตัวอย่างเช่น ตอนที่ท่านพูดเรื่อง “การสูญสิ้นของศาสนา” สำหรับผู้ที่มีวิธีคิดเชิงปฏิวัติก็อาจจะเข้าใจว่าเป็นการล้มล้าง หรือต่อต้านศาสนา แต่ถ้าเราอ่านด้วยความ “ตื่นรู้” เราจะเข้าใจว่า Osho นั้นหมายถึง “ความเข้าใจในศาสนาอย่างที่สุด” ซึ่งก็คือสภาวะที่เราสามารถเชื่อมต่อกับสรรพสิ่งได้ เป็นสภาวะที่เราได้หลอมรวมกลายเป็นหนึ่งเดียวกับพระเจ้า หากเราเข้าถึงสภาวะนั้น ศาสนาหรือพระเจ้าตามที่เราเข้าใจกัน ก็เป็นแค่เพียง “สมมติบัญญัติ” ที่เราใช้เพื่อสื่อสารกันเท่านั้น

ในปัจจุบันเวลาที่เราพูดถึงเรื่องอิสรภาพ คนมักจะเข้าใจผิดคิดว่าอิสรภาพหมายถึงการที่เราจะทำอะไรๆก็ได้ตามใจชอบ .... ผมเคยได้มีโอกาสร่วมงานกับหน่วยงานที่ทำงานด้านสังคมอยู่บ้าง คนในหน่วยงานเหล่านี้มักจะเป็นผู้ที่ให้ความสำคัญในเรื่องจิตวิญญาณและการมีอิสระเสรี บางครั้งที่ผมเข้าไปทำหน้าที่เป็นวิทยากร ผมได้สังเกตเห็นว่าคนหลายคนมักไม่ค่อยใส่ใจในเรื่องการตรงต่อเวลา ค่อนข้างจะอ่อนในเรื่องวินัย.... ผมคิดว่าพวกเขาคงจะเข้าใจผิด คิดว่าอิสรภาพก็คือพวกเขาจะมาตอนไหนก็ได้ ซึ่งในเรื่องนี้ Osho ได้พูดไว้ดีมากว่า “อิสรภาพนั้นจะต้องมาพร้อมกับความรับผิดชอบ” เสมอ ...”

อิสรภาพจะต้องมาพร้อมกับความรับผิดชอบ Freedom and Responsibility ...น่าคิดนะครับ ลอง comment กันมาบ้าง ...แล้วผมจะค่อยๆทยอยเอาเนื้อหามาลงครับ

“พละ 5” ที่มาของพลังองค์กร

2005-08-29T19:12:00.000-07:00

วันนี้ผมได้เข้าร่วมกิจกรรม “วันแลกเปลี่ยนเรียนรู้ เล่าสู่กันฟัง" (Knowledge Sharing Day) ครั้งที่ 3 ของคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ มีผู้เข้าร่วมประมาณ 200 คน

จากการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ทำให้ผมเกิด “ปิ๊งแว้บ” ขึ้นมาว่า การจัดการความรู้หรือ KM จริงๆแล้วก็คือตัวเชื่อมระหว่าง Srategy กับ Competency นั่นเอง เพื่อให้เห็นภาพ ผมได้ชูมือขึ้น 3 นิ้ว นิ้วกลางแทน KM นิ้วชี้แทน Strategy และนิ้วนางแทน Competency เวลาพูดถึง Strategy เรากำลังมองด้วยสายตาของ Strategist เรากำลังพูดเรื่อง Strategic Management เรามียุทธศาสตร์บางอย่างที่จะต้องดำเนินการ แต่คำถามก็คือ เรามีขีดความสามารถที่จะดำเนินการเรื่องดังกล่าวได้หรือไม่ ซึ่งก็หมายถึง Competency ที่จำเป็นต้องมีนั่นเอง และนี่คือประเด็นที่ผมพูดว่า KM จะเป็นตัวเชื่อมระหว่าง Competency กับ Strategy เวลาพูดเรื่อง Competency อาจจะเป็นการมองจากสายตาด้าน HR เป็นหลัก

และเพื่อจะให้ได้ภาพที่สมบูรณ์ยิ่งขึ้น ผมขอเติมอีก 2 นิ้วที่เหลือ ดังนี้: นิ้วหัวแม่มือเปรียบได้กับวิสัยทัศน์ พันธกิจ ขององค์กร ซึ่งเป็นสิ่งที่ต้องมาก่อนการกำหนด Strategy ส่วนนิ้วก้อยนั้นคือสิ่งที่ต่อเนื่องมาจาก Competency ซึ่งก็คือ Performance หรือสมรรถนะนั่นเอง ผมตั้งชื่อหลักการนี้ว่า “พละ 5” เพื่อให้เห็นว่าทั้ง 5 องค์ประกอบนี้ เป็นเรื่องที่สำคัญ เกี่ยวพันกัน และเป็นที่มาของ "พลังองค์กร" ครับ

ประชาสัมพันธ์สำหรับท่านที่สนใจ

2005-08-28T22:58:00.000-07:00

สัปดาห์ที่ผ่านมานี้ "ชีพจรลงเท้า" ครับ หลังจากที่กลับมาจากเมืองกาญจน์ ก็ไปขอนแก่น กลับจากขอนแก่นก็ไปพิษณุโลกครับ ไม่ได้เขียน blog มาหลายวัน วันนี้จึงเอางานที่ Nation จะจัดในเดือนตุลาคมมาลงไว้เผื่อจะมีคนสนใจ

สำหรับผู้ที่ชอบละครเวที อย่าลืมไปดู The Lucianos ของคณะนิเทศฯ จุฬาฯ นะครับ ผมไปดูมาเมื่อบ่ายวันนี้ สนุกดีครับ ฝีมือไม่แพ้พวกมืออาชีพเลย เป็นความสามารถของนักศึกษาที่น่าชื่นชมมากครับ ตอนนี้การแสดงเหลืออีกแค่เพียง 3 วัน (วันศุกร์ เสาร์-อาทิตย์)วันที่ 2-4 ก.ย. นี้ สนใจให้โทรไปที่ 01-455-6406, 04-766-3304 วันนี้ผมเอารูปพระเอกมาให้ดูเต็มตาอีกครั้งครับ

"เต้าเต๋อซิ่นซี" วิถีสู่สุขภาวะ (1)

2005-08-21T08:06:00.000-07:00

ในคราวที่แล้วผมได้พูดถึงหลักชีวิตที่เรียกว่า L-I-F-E ไว้ และยังได้สารภาพอีกด้วยว่า ที่ผมยังทำไม่ค่อยจะได้ ก็เพราะยัง “อ่อน” ในเรื่องการฝึกสติอยู่ สมัยที่ไปเข้าคอร์สฝึกิวิปัสสนามาใหม่ๆ ก็มี “ไฟแรง” ฝึกปฏิบัติอยู่เป็นประจำสม่ำเสมอ ไม่ว่าจะเป็นการนั่งสมาธิเดินจงกรม หรือกำหนดอริยาบทก็ตาม แต่ปัญหาก็คือทำอย่าง “ไม่ต่อเนื่อง ไม่สม่ำเสมอ” ยังไม่ได้ก่อตัวขึ้นมาเป็น Habit ในที่สุดก็เลิกราไป พอคิดได้ก็กลับมาทำใหม่ ทำได้ไม่นานก็เลิกราไปอีก เป็นอยู่อย่างนี้มาหลายปีแล้ว...

เมื่อช่วงหยุดวันเฉลิมฯ 12-14 สิงหาคมที่ผ่านมานี้ ผมได้มีโอกาสเข้าร่วมกิจกรรมฝึกรำมวยจีนซึ่งจัดขึ้นที่ ศูนย์ฝึกปฏิบัติเทคนิคเต้าเต๋อซิ่นซีสากล ที่อำเภอบ่อพลอย จังหวัดกาญจนบุรี เป็นการใช้วันหยุดสามวันที่คุ้มค่ามากทีเดียวครับ เพราะนอกจากว่าจะได้ฝึกการรำมวยจีนแล้ว ยังได้เรียนรู้หลักเต๋าของท่านปรมาจารย์ เล่าจื้อ (Lao Tsu) ที่ผมสนใจอีกด้วย ที่ผมตัดสินใจใช้วันหยุดสามวันไปอยู่ที่นี่ ก็เพราะเริ่มติดใจในท่ากายบริหารของเต้าเต๋อซิ่นซี (ซึ่งมีสามท่าด้วยกัน) ที่เพื่อนมาสอนไว้และผมก็ลองฝึกต่อโดยทำตามในวิดีโอ ผมรู้สึกว่าเป็นการเคลื่อนไหวที่นอกจากจะได้ส่วนของร่างกายแล้ว ยังเป็นการฝึกสติไปในตัวด้วย เป็นการฝึกตามดูการเคลื่อนไหวของกาย และฝึกตามความรู้สึกไปด้วยพร้อมๆกัน

ในสามวันนี้เป็นสามวันที่ค่อนข้าง ผ่อนคลาย (Relax) กิจวัตรประจำวันก็คือ 1. ฝึกกายบริหาร 2. ฝึกรำมวย 3. นั่งสมาธิ 4. ฟังเรื่องเล่า (storytelling) จากผู้ที่มีประสบการณ์ (เกิดการเปลี่ยนแปลงในชีวิต) 5. มีการฝึกกิจกรรมเข้าจังหวะ 6. ใช้เสียงดนตรีสร้างดุลยภาพของร่างกาย และ 7. ฟังการบรรยายคำสอนที่อยู่ใน คัมภีร์ “เต้าเต๋อจิง”

สิ่งที่ทำให้ผมเริ่มเข้าใจก็คือ “เต๋า” เป็นเรื่องของการ “เข้าถึง” เป็นการเข้าถึงในระดับที่ลึกซึ้งจนตัวเราหลอมรวมเป็นส่วนหนึ่งของธรรมชาติ ในคัมภีร์มองว่าชีวิตนี้ก็คือ “จุลจักรวาล” มองเห็นว่าเป็นจักรวาลเล็กๆจักรวาลหนึ่ง ส่วนธรรมชาติ อวกาศ หรือจักรวาลตามที่เราเข้าใจกันนั้น ก็ใช้แทนด้วยคำว่า “มหาจักรวาล” การที่เราจะเข้าถึงเต๋าได้นั้น สิ่งที่ถือว่าเป็นปัจจัยขั้นพื้นฐานหรือเป็น Prerequisite ก็คือ เราจะต้องมี “เต๋อ” ซึ่งก็คือ “คุณธรรม” นั่นเอง ส่วนคำว่า “ซิ่นซี” นี้แปลว่า “การสื่อสาร” เป็นการสื่อสารเพื่อเชื่อมต่อจุลจักรวาล (ชีวิตของเรา) เข้ากับมหาจักรวาล (สรรพสิ่ง) จนกระทั่งเกิดสภาวะที่ “ฟ้าคนเป็นหนึ่งเดียว”

. . . ที่ผมกล่าวมานี้เป็นการตีความ ตามความเข้าใจของผม จากที่ได้ฟังการบรรยายในช่วงสามวันนั้น หากมีข้อผิดพลาดประการใด รบกวนผู้รู้ช่วยแก้ไขโดยเขียนไว้ใน comment ด้วยนะครับ ผมเองรู้ดีว่ายังต้องศึกษาเพิ่มเติมจากคัมภีร์เต้าเต๋อจิงให้ลึกซึ้งต่อไป หากท่านใดต้องการจะสัมผัสกับเทคนิคนี้ด้วยตัวเองแล้วล่ะก็ ขอเชิญไปร่วมฝึกรำมวยเต้าซิ่นได้ทุกวันเสาร์-อาทิตย์ที่สวนจตุจักรตั้งแต่เวลา 6.30-8.00 น. เข้าตรงประตู 2 ตรงใกล้ๆกับพิพิธภัณฑ์รถไฟ บริเวณสนามที่มีนาฬิกาอยู่ตรงสวนดอกไม้ ให้สังเกตกลุ่มที่ใส่เสื้อขาวกางเกงวอร์มสีน้ำเงิน รับรองไม่ผิดที่แน่ครับ ใน website ของกรมสุขภาพจิต ก็มีพูดเรื่องนี้ไว้บ้าง ลองคลิ๊กดูได้ ที่นี่ ครับ

ชุมชนคนรักสุขภาพ "เต้าเต๋อซิ่นซี" ที่สวนจตุจักร

ขณะกำลังออกกายบริหารท่าที่ 1

"LIFE" วิถีเพื่อชีวีที่เป็นสุข

2005-08-16T17:41:00.000-07:00

ผมเป็นคนหนึ่งที่มีความสนใจในเรื่องการสร้างสุขภาวะให้กับชีวิตที่ครอบคลุมทั้งทางด้านร่างกายและด้านจิตใจ ผมได้ตั้ง “หลักคิด” สำหรับใช้ดูแลชีวิตไว้ 4 ประการด้วยกัน ถ้าเอาตัวย่อภาษาอังกฤษของแต่ละหลักการมาเรียงกันก็จะอ่านได้ว่า “L-I-F-E” ซึ่งผมจะขออธิบายจากตัวอักษรที่อยู่ท้ายสุดก่อน แล้วไล่ขึ้นมาจนถึงอักษรตัวแรก ที่ทำเช่นนี้ก็เพราะว่าตามความรู้สึกของผมแล้ว จะได้เป็นการพูดถึงสิ่งที่น่าจะทำได้ง่ายที่สุดและค่อยๆเดินไปสู่สิ่งที่ทำได้ยากขึ้นตามลำดับ

ตัวอักษร E คือ Exercise ซึ่งก็คือการออกกำลังกาย ผมเองได้ทดลองออกกำลังกายมาหลายชนิด ตั้งแต่ที่ต้องใช้แรงและต้องเสียเหงื่อเยอะๆ เช่น เทนนิส มาจนถึงการออกกำลังกายที่เบาลงเรื่อยๆ เช่น การวิ่งจ๊อกกิ้ง หรือการเดินเร็ว ถึงแม้เรื่องการออกกำลังกายจะดูว่าเป็นเรื่องที่ทำได้ง่ายหากเทียบกับอีกสามหลักการที่เหลือ แต่สิ่งที่ผมเห็นว่ายังเป็นปัญหาอยู่ก็คือเรื่อง “ความสม่ำเสมอ” ซึ่งตัวผมเองก็ยังออกกำลังกายได้ไม่สม่ำเสมอเท่าใดนัก

ตัวอักษร F คือ Food ผมหมายถึงเรื่องอาหารการกิน ทุกท่านคงเคยได้ยินคำพูดที่ว่า “We are what we eat” ซึ่งเป็นการสะท้อนให้เห็นว่าชีวิตเราจะเป็นอย่างไรนั้นก็ดูได้จากสิ่งที่เรากินเข้าไป ถ้าเรากินแต่พวกไขมัน วันหนึ่งเราก็คงจะต้องตายด้วยคลอเรสโตรอลอย่างไม่ต้องสงสัย ดังนั้นเราจึงจำเป็นต้องมีวินัยในเรื่องการกิน ต้องไม่ตามใจปาก รู้จักเลือกกินสิ่งที่เป็นประโยชน์ต่อร่างกาย เรื่องนี้พูดง่ายแต่ทำยากครับ ผมเองแค่ตั้งใจจะลดกาแฟจาก 2-3 แก้วให้เหลือดื่มเพียงวันละแก้วก็ยังทำได้ไม่ดีนัก ผมจึงมองว่าเรื่องนี้เป็นเรื่องที่ทำได้ยากกว่าเรื่องการออกกำลังกาย

ตัวอักษร I หมายถึง Interest ในที่นี้แปลว่า “น่าสนใจ” นะครับ ไม่ได้แปลว่า “ดอกเบี้ย” ประเด็นก็คือเราจะต้องทำให้เรื่องทุกเรื่องที่ผ่านเข้ามาในชีวิตของเราเป็นเรื่องที่ “น่าสนใจ” ตัวอย่างเช่น พบใครก็ตามต้องมีความรู้สึกว่าคนๆนี้เป็นบุคคลที่น่าสนใจ หรือหากจะต้องศึกษาค้นคว้าเรื่องหนึ่งเรื่องใดก็ต้องสร้างความ “น่าสนใจ” ให้เกิดขึ้นในใจให้ได้ก่อน และไม่ว่าจะทำอะไรก็ตามจะต้องมองเรื่องที่กำลังจะทำนี้ว่าเป็นเรื่องที่น่าสนใจอย่างยิ่ง พูดง่ายๆก็คือจะต้องสร้าง “ฉันทะ” ให้เกิดขึ้นภายในใจก่อน

ตัวอักษร L มาจากคำว่า Let go ซึ่งหมายถึง “การปล่อยวาง” ตัวสุดท้ายนี้นอกจากจะพูดง่ายแต่ทำได้ยากแล้ว บางทีอาจจะถูก “ตีความ” ไปในทางที่ผิดอีกด้วย เช่น คิดว่าการปล่อยวางก็คือการปล่อยทิ้ง เป็นการปล่อยแบบละเลย แบบไม่สนใจไยดี ซึ่งต้องถือว่าเป็นความเข้าใจที่ผิดพลาดอย่างมหันต์ เพราะนั่นอาจจะเข้าข่าย “ประมาท” โดยไม่รู้ตัว ผู้ที่สามารถปล่อยวางได้ตามแนวทางที่พระพุทธองค์ทรงสอนไว้ (เช่นในเรื่องอุเบกขา) จะต้องเป็นผู้ที่ ตื่นรู้อยู่ในทุกขณะ คือมีความเป็น “พุทธะ” อย่างเต็มที่ จึงจะสามารถทำเรื่องนี้ได้เป็นอย่างดี คือเป็นผู้ที่ใช้ชีวิตอย่างมีสติ ระลึกรู้ อยู่ตลอดเวลา เป็นต้นว่า เมื่อเห็นก็สักแต่ว่าเห็น เมื่อได้ยินก็สักแต่ว่าได้ยิน มีชีวิตอยู่กับ “ความเป็นเช่นนั้นเอง (ตถตา หรือตถาตา)”

. . . เป็นอย่างไรบ้างครับ หลัก “LIFE” ที่ผมกล่าวมานี้ ผมเองถึงแม้จะตั้งหลักนี้ไว้ใช้เป็นแนวทางในการเสริมสร้างสุขภาวะให้กับตนเองมาเป็นเวลากว่าสิบปีแล้วก็ตาม แต่ต้องขอสารภาพอย่างตรงไปตรงมาว่ายังทำได้อย่างลุ่มๆดอนๆ แม้แต่เรื่องที่จัดไว้ว่าง่าย เช่น เรื่องการออกกำลังกายหรือการกินอาหาร ผมเองก็ยังทำได้ไม่ดีนัก สำหรับเรื่องที่ยากขึ้นมา เช่น เรื่องการมองทุกสิ่งให้น่าสนใจหรือเรื่องการใช้ปัญญาเพื่อให้สามารถปล่อยวางทุกสิ่งทุกอย่างได้นั้นก็แทบจะไม่ต้องพูดถึงเลย ผมรู้ตัวดีว่ายังคงล้มลุกคลุกคลานอยู่เพียงแค่ “ระดับอนุบาล” เท่านั้น แต่สิ่งที่ทำให้ผมรู้สึกมีความหวังอย่างยิ่งก็คือผมรู้แล้วล่ะครับว่าที่ผมไม่ก้าวหน้าเท่าที่ควรก็เป็นเพราะว่าผมยังอ่อนในเรื่องการฝึกทักษะเพื่อให้มีสติระลึกรู้อยู่ตลอดเวลานั่นเอง

บทสัมภาษณ์ "ดร.อาจอง ชุมสาย ณ อยุธยา"

2005-08-08T09:47:00.000-07:00

เพื่อนคนหนึ่งของผมที่ไม่ได้เจอกันมาเป็นเวลากว่า 25 ปี ได้มีโอกาสอ่านหนังสือ "ปัญญาญาณ" ทำให้ทราบว่าผมกำลังสนใจเรื่องนี้อยู่ จึงได้ส่งบทสัมภาษณ์ "ดร.อาจอง ชุมสาย ณ อยุธยา" ที่ลงไว้ในกรุงเทพธุรกิจ-เสาร์สวัสดี ฉบับที่ 306 วันเสาร์ที่ 2 เมษายน 2548 มาให้ทาง e-mail ผมขอตัดมาบางส่วนดังนี้ ...

"... ท่านเป็นบุคคลที่ถูกกล่าวถึงในโฆษณาชิ้นหนึ่งว่า เป็นผู้คิดค้นระบบลงจอดบนดาวอังคาร คงไม่มีใครมองผ่านไปเฉยๆ ถึงแม้ว่าในทัศนะของผู้เป็นเจ้าของเรื่อง ผลงานชิ้นนี้จะเป็นเพียงเศษเสี้ยวเล็กๆ แห่งบททดสอบพลังการหยั่งรู้ของมนุษย์คนหนึ่งเท่านั้น...

อยากให้อาจารย์ช่วยเล่าถึงเรื่องราวที่ปรากฏในโฆษณาชิ้นนี้ค่ะ
มีบริษัทโฆษณาเขามาติดต่อผม เขาเพียงแต่บอกว่าเขาต้องการยกย่องคนดีในสังคม ผมก็บอกว่าการที่จะยกย่องคนดีนั้นก็เป็นสิทธิของทุกคนอยู่แล้วไม่ต้องมาขออนุญาตอะไร ผมเพียงแต่บอกว่าขออย่างเดียวอย่าให้เกี่ยวข้องกับการโฆษณาสินค้าอะไรต่างๆ ก็ได้บอกเขาไว้อย่างนั้น เขาก็สัญญาว่าในช่วงของผมจะไม่มีอะไรที่เกี่ยวข้องกับผลิตภัณฑ์ แต่เสร็จแล้วเขาก็ไปเสริมเติมตอนท้าย ก็เลยเป็นการทำให้คนเข้าใจว่าผมมาโฆษณาเหล้า ซึ่งผมก็ไม่พอใจเหมือนกัน ก็เรียกเขามาคุย เขาก็รับปากว่าจะเพิ่มเติมส่วนที่แบ่งระหว่างเรื่องของผมและสินค้าที่เขาโฆษณา จริงๆ แล้วผมไม่ได้สักบาทหนึ่ง ไม่ถือว่าเป็นการโฆษณาอะไร

แล้วในส่วนของผลงานการคิดค้นล่ะคะ มีที่มาที่ไปอย่างไร
ตอนนั้นผมเป็นอาจารย์อยู่ที่คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย พอสอนไปได้สัก 2 ปี รู้สึกว่าวิทยาการมันก้าวล้ำไปแล้ว ความรู้ ประสบการณ์ของเรามันล้าสมัย ผมก็เดินทางไปต่างประเทศ ส่วนใหญ่แล้วไปที่สหรัฐอเมริกา เพื่อที่จะได้ไปหาข้อมูลเรียนรู้อะไรต่างๆ เพิ่มเติม เพื่อกลับมาสอนนิสิตนักศึกษาในประเทศไทย ผมก็ลาราชการไป บังเอิญเขาประกาศเกี่ยวกับยานอวกาศขององค์การนาซาที่จะไปสำรวจดาวอังคาร ก็พยายามสมัครเข้าไป คือเสนอโครงการเข้าไป ตอนแรกๆ เขาก็จะไม่รับคนต่างชาติ เพราะว่าเป็นความลับทางเทคโนโลยี แต่ผมก็เห็นว่ามันมีช่องโหว่ในกฎหมายที่เขาจะรับคนต่างชาติได้ โดยเฉพาะกรณีที่เขาขาดแคลนคนที่มีความรู้ทางด้านนั้นผมก็เลยดูว่ามีอะไรที่ทางอเมริกาเขาขาด ทำไม่สำเร็จ ผมดูแล้วก็มีอยู่อย่างเดียว คือช่วงนั้นปี พ.ศ.1971 อเมริกาและรัสเซียก็พยายามส่งยานอวกาศไปลงที่ดาวเคราะห์ โดยเฉพาะดาวอังคาร ดาวพุธ กับดาวศุกร์ แต่ปรากฏว่าล้มเหลวทุกครั้ง พอเขาส่งไปถึงมันจะตกลงไป มันจะกระแทกพื้นดิน พังใช้การไม่ได้ เพราะว่ามันอยู่ห่างไกลจากโลก ไม่สามารถควบคุมการร่อนลงได้จากโลกของเรา ฉะนั้นต้องเป็นระบบที่มันควบคุมตัวเองโดยอัตโนมัติ ซึ่งอันนี้ทางอเมริกายังไม่ประสบผลสำเร็จ ผมก็เลยเสนอโครงการเข้าไปว่าผมจะช่วยสร้างชิ้นส่วนอันหนึ่งที่จะบังคับยานอวกาศให้ร่อนลงโดยอัตโนมัติลงสู่พื้นดินของดาวอังคารอย่างปลอดภัยตรงนี้เองที่ทำให้เขาสนใจและทำให้ผมเข้าไปร่วมในโครงการยานอวกาศได้ โดยเริ่มไปทำงาน ไม่ใช่กับองค์การนาซาโดยตรง เพราะนาซาเขาจะไม่สร้างอะไรเอง เขาจะให้บริษัทต่างๆ เป็นผู้ผลิต ฉะนั้นผมก็ต้องไปทำงานกับบริษัทในสหรัฐอเมริกา โดยอยู่ในโครงการอันนี้ที่ผมเสนอไป ตอนแรกทางสหรัฐอเมริกาเขาเช็คประวัติของผมก่อนว่าผมมีแนวโน้มเอียงไปทางซ้ายหรือเปล่า เขาระมัดระวังมาก เขาจะส่งคนไปสืบดูในทุกๆ แห่งที่ผมเคยอาศัยอยู่ รวมถึงที่ปารีสซึ่งเคยอยู่ 2 ปี ปรากฏว่าผ่านทุกอย่างไม่มีปัญหาอะไร เขาเลยให้ทำงาน ทำวิจัยไปประมาณ 1 ปี สร้างต้นแบบมาหลายต้นแบบ แต่ปรากฏว่าไม่ประสบผลสำเร็จ ใช้การไม่ได้แต่หลังจาก 1 ปี ผมก็คิดขึ้นมาว่าวิธีการหาความรู้แบบตะวันตก มันใช้ไม่ได้ เพราะเราต้องอาศัยข้อมูลของคนอื่น เราต้องทำวิจัย เราต้องมาเปลี่ยนแปลงวิเคราะห์ ผมคิดว่าใช้วิธีของทางตะวันออกดีกว่าก็คือไปนั่งสมาธิเพื่อให้เกิดปัญญา ผมก็ปีนขึ้นไปอยู่บนภูเขาในรัฐแคลิฟอร์เนีย ใกล้ๆ เมืองลอสแองเจลิส และนั่งสมาธิอยู่ตามลำพัง จนกระทั่งจิตนิ่ง สงบ ปัญญามันก็เกิด ผมอยู่ 4 คืน 5 วัน วันที่ 5 กำลังนั่งอยู่เฉยๆ สงบนิ่ง ไม่คิดถึงโครงการยานอวกาศเลย อยู่ๆ มันก็แวบเข้ามา แล้วเราก็ได้คำตอบ เราก็ อ๋อ รู้แล้ว เข้าใจแล้ว แค่นี้ คือในการฝึกสมาธิจนปัญญาเกิด โดยที่เราไม่ต้องคิด มันจะไม่ผ่านระบบความคิดอะไรเมื่อไม่ได้ผ่านกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ การคิดคำนวณ

แล้วนำไปสร้างได้อย่างไรคะ
ผมสร้างต้นแบบให้เขา และเขาก็ทดสอบ โดยใช้เครื่องคอมพิวเตอร์ สมมติตอนที่ร่อนลง ปรากฏว่ามันค่อยๆ ร่อนลงและไปแตะพื้นดินของดาวอังคารอย่างปลอดภัย เขาก็ดีอกดีใจก็เลยให้ผมสร้างให้เขา 3 ชุด ไปไว้ในยานไวกิ้ง 1 ไวกิ้ง 2 และยานไวกิ้ง 3 สามลำด้วยกัน เขาส่งขึ้นไป 2 ลำ เดินทางไปใช้เวลา 11 เดือน พอไปถึงดาวอังคารก็สำรวจว่าจะลงตรงไหน แล้วก็ส่งสัญญาณไปกระตุ้นเครื่องที่ผมสร้างไว้ และมันค่อยๆ ควบคุมยานอวกาศให้ร่อนลงไปโดยอัตโนมัติสู่พื้นดินของดาวอังคาร ประสบความสำเร็จ ยานทั้ง 2 ลำแตะพื้นเบาๆ ไม่มีปัญหาอะไร และสามารถส่งข้อมูลกลับมาที่โลกของเราเป็นเวลาเกือบ 7 ปีถือเป็นครั้งแรก? ครั้งแรกในประวัติศาสตร์ของมนุษย์ ก่อนหน้านั้นยังไม่เคยมียานอวกาศลำไหนลงไปบนพื้นดินของดาวเคราะห์ได้สำเร็จ แต่ตอนนั้นได้ลงไปที่ดวงจันทร์แล้ว แต่ดาวเคราะห์ยังไม่เคย

อาจารย์สนใจเรื่องสมาธิมาตั้งแต่ก่อนจะไปทำงานตรงนั้นหรือเปล่า
ผมเริ่มฝึกปฏิบัติตั้งแต่อายุ 15 ปี ตอนนั้นศึกษาอยู่ที่ประเทศอังกฤษ เป็นโรงเรียนประจำ แล้วก็ฝึกมาเรื่อยๆ จนถึงทุกวันนี้ทำไมถึงได้สนใจเรื่องสมาธิเหตุที่เป็นแรงจูงใจก็เพราะว่าช่วงนั้นผมเป็นเด็กเกเรพอสมควร ชอบชก ชอบต่อย ชอบอาละวาด เป็นคนที่อารมณ์รุนแรง แล้วมันเกิดเหตุการณ์ที่ค่อนข้างจะมหัศจรรย์กับตัวเอง คือนอนอยู่ในห้องนอนรวม เป็นหอพักของนักเรียน อยู่กัน 50 คน อยู่ๆ วันหนึ่งก็ตกใจตื่นขึ้นมากลางดึก เพราะเหมือนกับมีเสียงคุยกับผมอยู่ เสียงนั้นแค่เรียกชื่อผม 3 ครั้ง อาจอง อาจอง อาจอง ทำไมถึงทำอย่างนี้ ตั้งคำถามไว้ให้กับผมผมก็มานั่งคิด ตอนแรกก็ตกใจนึกว่าเป็นผีมาหลอก ก็ไม่สนใจ นอนหลับไป พร้อมกับเสียงนั้นมันจะมีแสงสว่างอยู่รอบๆ บริเวณนั้นด้วย ผมมองซ้าย มองขวา ดูเพื่อน ทุกคนก็นอนหลับไม่มีใครได้ยินอะไร และมันก็เกิดขึ้นสามคืนติดต่อกัน คืนที่สามก็เลยต้องมานั่งคิดใหญ่เลยว่า เอ..มันเรื่องอะไร คิดไปคิดมาอาจเป็นการเตือนตัวเราเองว่า สิ่งที่เราทำมันไม่ถูกต้อง ก็เลยหาทางออก พยายามคิดว่าเราจะปรับปรุงตัวอย่างไรตอนแรกไม่รู้จะไปปรึกษาหารือกับใคร เลยไปปรึกษากับนักบวชในศาสนาคริสต์ ท่านก็บอกว่าให้ไปสวดมนต์ภาวนา เข้าโบสถ์ด้วยกัน ผมก็เข้าไป แต่แล้วท่านก็ไม่ได้ให้คำตอบอะไรกับผม ท่านบอกว่าต้องไปศึกษาพระคัมภีร์ต่อ ผมก็ไปศึกษาพระคัมภีร์ จนกระทั่งวันหนึ่งท่านสอนเกี่ยวกับเรื่องการสวดมนต์ท่านบอกว่าเมื่อสวดมนต์จะต้องมาพร้อมกัน เปร่งเสียงดังพร้อมกัน เข้ามาอยู่ในโบสถ์พร้อมกัน ผมเถียงท่าน บอกว่าไม่จำเป็น เราสวดมนต์ในมุมเงียบๆ ในห้องของเราก็ได้ ไม่จำเป็นต้องไปสวดในโบสถ์ อันนี้ท่านโกรธมากเลย ไล่ผมออกจากห้อง ผมก็เสียใจมากก็พยายามคิดว่าจะทำยังไง เลยไปเข้าห้องสมุด แล้วบอกตัวเองว่าเราเกิดมาเป็นชาวพุทธ น่าจะมีอะไรดีๆ ทางพุทธศาสนา ก็เลยไปค้นหนังสือเจอบทความเกี่ยวกับการฝึกสมาธิ พออ่านแล้วมันประทับใจมาก ก็เลยเริ่มฝึกตั้งแต่ตอนนั้นเป็นต้นมา พอฝึกไปได้เดือนหนึ่งมันรู้สึกสงบ สบาย อารมณ์โกรธ โมโห อะไรก็ค่อยๆ หายไป เลยฝึกต่อ พอฝึกไปได้ปีหนึ่ง ก่อนหน้านั้นเรียนหนังสือไม่ค่อยได้ดี ปรากฏว่าความจำดีขึ้น การเรียนดีขึ้น พอสอบปีถัดมาก็สอบได้ที่ 1 ของทุกวิชา จากนั้นชีวิตก็เปลี่ยน เป็นคนใจเย็น ความรู้เกิดขึ้นบางครั้งเราเรียนหนังสือก็ไม่ต้องเรียนหนัก ความจำดีขึ้น ได้รับรางวัลจากประเทศอังกฤษเยอะแยะไปหมด ได้รับรางวัลจากนายกรัฐมนตรีของประเทศอังกฤษด้วย ทางด้านวิทยาศาสตร์และทางด้านศาสนา นี่คือการทำควบคู่กันไปทั้งสองอย่างพร้อมกันแต่คนส่วนใหญ่มักจะคิดว่าวิทยาศาสตร์กับศาสนาเป็นคนละเรื่องกัน?ผมมองดูตัวเองย้อนหลังกลับไป จริงๆ วิทยาศาสตร์กับศาสนาไม่แตกต่างกัน ทั้งสองอย่างพยายามแสวงหาความจริง แต่วิทยาศาสตร์มุ่งไปในสิ่งแวดล้อมรอบๆ ตัวเรา แต่ศาสนามุ่งเข้าไปในตัวเรา ฉะนั้นอันหนึ่งเป็นเรื่องภายใน อีกอันเป็นเรื่องภายนอก สองอย่างมาประกอบกันก็ทำให้เกิดความเข้าใจที่สมบูรณ์แบบแล้วผมก็วิเคราะห์ดูตั้งแต่ตอนนั้นว่า ผมจะไม่หากินกับเรื่องของจิตใจ เรื่องของการฝึกสมาธิ ตรงนั้นจะทำอะไรก็เป็นการบริการช่วยเหลือคนอื่น ถ้าเผื่อไปหากินก็คิดว่าใช้วิทยาศาสตร์ ผมก็เลยเลือกเรียนทางด้านวิศวกรรมศาสตร์ เพื่อใช้เป็นอาชีพในแวดวงของคนที่เรียนด้านวิทยาศาสตร์

อาจารย์คิดว่าตัวเองแปลกแยกจากคนอื่นมั้ยคะ
คือผมเข้าใจเขา แนวความคิดของเขาเป็นอย่างไร ขั้นตอนของการคิดแบบนักวิทยาศาสตร์เป็นอย่างไร ทีนี้ผมพยายามดึงเขาเข้ามาให้เข้าใจด้วยว่าเรามีญาณวิเศษอยู่ในตัวของเราทุกคน เพราะถ้าเกิดเราย้อนหลังกลับไปดูในประวัติศาสตร์อย่าง เซอร์ไอแซค นิวตัน ซึ่งก็เป็นนักวิทยาศาสตร์ที่สำคัญของโลก ตั้งแต่เล็กๆ เขาชอบนั่งอยู่ใต้ต้นแอปเปิลตามลำพัง โดยที่เขาไม่คิดอะไร และเขาทำอย่างนี้เป็นประจำพอโตขึ้นมาเขาคิดถึงดาวหางแฮรี่ว่ามันจะกลับมาเยี่ยมโลกทุกๆ กี่ปี การหาคำตอบของเขาไม่ได้จากการทดลอง ไม่ได้จากการคำนวณ เขาไปนั่งอยู่ใต้ต้นแอปเปิล พอมันตกลงมาตอนนั้นเองมันก็แวบเข้ามา แล้วเขาก็ได้รับคำตอบ ซึ่งนอกจากจะตอบว่า นอกจากดาวหางแฮรี่จะมาทุก 76 ปี ซึ่งก็ถูกต้อง เขายังได้กฎเกณฑ์ของฮิวตันซึ่งเป็นพื้นฐานของฟิสิกส์ที่เราใช้อยู่ทุกวันนี้ไอน์สไตน์ก็เหมือนกัน เขาก็บอกว่า เขาได้อะไรต่ออะไรจากการตอนที่เขาสงบนิ่ง แล้วเขาพูดออกมาชัดเจนเลยว่าการหยั่งรู้ด้วยตนเองไม่ได้มาจากการศึกษา ไม่ได้มาจากความพยายาม แต่มันมาจากใจโดยตรง ถ้าเราเข้าถึงใจของเราได้ สมาธิก็จะเกิด ความรู้เกิดขึ้น ปัญญาก็เกิดขึ้น

อธิบายสิ่งที่เรียกว่าการหยั่งรู้นี้อย่างเป็นวิทยาศาสตร์อย่างไรคะ
พอเราฝึกสมาธิ ความรู้สึกของเรามันจะขยายตัวออกไปกว้างใหญ่ พอเป็นอย่างนี้เท่ากับว่ามันขยายไปที่ไหนเราก็รู้ตรงนั้น ถ้าเราอยากจะรู้ว่าข้างหนึ่งของโลกเรากำลังเกิดอะไรขึ้น เรานั่งสมาธิขยายความรู้สึกของเราออกไป มันเป็นจิตใจที่เราขยายออกไปได้ แล้วจะรู้เรื่องอะไรก็ได้ ฉะนั้นจิตเหนือสำนึกก็คือ ผู้รู้ ผู้ตื่น ที่อยู่ในตัวเรา มันไม่มีขอบเขต จิตเหนือสำนึกมันกว้างออกไป และทำให้เราสามารถรู้เรื่องอะไรก็ได้ เกี่ยวข้องกับอะไรก็ได้

ถ้าอย่างนั้นจะเรียกว่าอาจารย์เป็นผู้หยั่งรู้ได้มั้ยคะ
ผมถือว่าทุกคนสามารถที่จะหยั่งรู้ได้ บางทีพวกเราสังเกตกับเหตุการณ์ที่จะเกิดขึ้นในอนาคต อันนั้นก็เป็นการหยั่งรู้ บางทีเรามีปัญหาเยอะแยะ เราคิดอะไรไม่ออก เรานอนหลับไป และช่วงที่เราตื่น อ๋อ! รู้แล้ว คำตอบมันมา เพราะระหว่างที่เรานอนหลับกับตอนที่เราตื่นตอนนั้นจิตใจเราสงบ เรายังไม่ฟุ้งซ่าน เรายังไม่คิดอะไรมาก พอจิตใจสงบในช่วงนั้นการหยั่งรู้ด้วยตนเองก็จะเกิดขึ้นสภาวะจิตใจที่สงบนิ่ง ทางพุทธเราก็เรียกว่าศีล สมาธิ ปัญญา เมื่อเรามีศีล มีสมาธิเกิดขึ้น จิตใจมันสงบ ปัญญามันก็เกิด ..."

...ที่คัดลอกมานี้เป็นเพียงบางส่วนของการสัมภาษณ์ ที่เรียบเรียงโดย คุณชุติมา ซุ้นเจริญ หากมีผู้สนใจผมจะนำส่วนที่เหลือมาลงให้อ่านในโอกาศต่อไปครับ

สุขใจ ในสิ่งที่มี

2005-08-05T16:29:00.000-07:00

เช้าวันนี้ ตอนที่ผมไปบรรยายเรื่องการจัดการความรู้ ในการประชุมวิชาการกรมการแพทย์ ประจำปี 2548 ณ อาคารเฉลิมพระเกียรติฯ โรงพยาบาลราชวิถีนั้น ห้องที่ใช้บรรยายเป็นห้องที่ค่อนข้างใหญ่ กะด้วยสายตาคิดว่าคงจะเตรียมเก้าอี้ไว้ไม่ต่ำกว่า 500 ตัว ตอนที่เริ่มต้นการบรรยายผมประมาณ (ด้วยสายตาอีกเช่นกัน) ว่าน่าจะมีคนนั่งอยู่สัก 200 คน (คือมีนั่งอยู่ไม่ถึงครึ่ง . . . ได้ทราบในภายหลังว่าการประชุมครั้งนี้มีการสัมมนาหลายห้องทำคู่ขนานกันไป แต่ที่ต้องเตรียมเก้าอี้ในห้องนี้ไว้จำนวนมาก ก็เพราะว่าช่วงบ่ายนี้ทุกห้องจะยุบมารวมกันอยู่ที่ห้องนี้เพียงห้องเดียว)

ผมเริ่มบรรยายโดยกล่าวถึง ธรรมชาติของจิตมนุษย์ ว่าเป็นสิ่งที่ค่อนข้างแปลก แทนที่ผมจะมองไปแล้วเห็นผู้ที่นั่งกันอยู่หน้าสลอน ดันกลับมองเห็นแต่เก้าอี้ที่ว่างไม่มีคนนั่งเต็มไปหมด มันเป็นภาพที่ทำให้จิตใจหดหู่ ... อุทาหรณ์สอนใจในเรื่องนี้ก็คือ “คนเราแทนที่จะมีความสุข แทนที่จะ Appreciate ในสิ่งที่ตนมีอยู่ กลับรู้สึกหดหู่ รู้สึกกระวนกระวายใจในสิ่งที่ตนยังไม่มี ในสิ่งที่ยังขาดอยู่" ชีวิตคนเรานั้นถ้าสามารถเห็นคุณค่าของสิ่งที่มีอยู่ตรงหน้าเราได้ แค่นี้ก็ “สุขหลาย” แล้วล่ะครับ . . ..

จัดการความรู้ ชวนดูละคร

2005-08-04T21:17:00.000-07:00

เมื่อวันอาทิตย์ที่ผ่านมา (31 ก.ค.) ผมได้มีโอกาสเข้าร่วมประชุมระดมสมอง (Focus Group) ของโครงการวิจัย “นโยบายการส่งเสริมศิลปะการละครเพื่อการพัฒนาเยาวชน” การประชุมครั้งนี้ทำให้ผมได้เห็นภาพที่ชัดเจนเกี่ยวกับศิลปะการละคร ทำให้ผมเข้าใจว่าละครที่ผมคุ้นเคยนั้นมักจะเป็นละครที่เน้นด้านการบันเทิง (Entertainment) ในขณะที่โครงการวิจัยนี้พูดกันถึงละครเพื่อการศึกษาและเพื่อการพัฒนา . . . ผมเริ่มเห็นว่าศิลปะการละครนั้นเป็นกลไกที่สามารถนำมาใช้จัดการความรู้ได้เป็นอย่างดี การแสดงละครเป็นการเล่าเรื่องที่มีพลังมากเพราะสามารถแสดงให้เห็นเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาได้ ละครที่มีเนื้อเรื่องและการแสดงที่ซาบซึ้งกินใจน่าจะทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในระดับกระบวนทัศน์ (Paradigm) ได้ดีกว่าการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในรูปแบบธรรมดาที่มาจากการพูดจากัน

ในวันนั้นหลักจากที่ได้ฟังปัญหาอุปสรรคของผู้ที่รักงานด้านศิลปะการละครเพื่อการพัฒนา ดูเหมือนว่าหนึ่งในปํญหาที่สำคัญสำหรับปัจจุบันก็คือการขาดแคลนบุคลากรทางด้านนี้ ผมได้ให้ข้อเสนอกับทางโครงการว่าน่าจะมีการจัดการความรู้กันในหมู่ผู้ที่ทำละครเพื่อการพัฒนา เพราะเห็นได้ชัดว่าแต่ละกลุ่มนั้นล้วนมากด้วยความรู้และประสบการณ์ นอกจากนั้นยังเห็นอีกด้วยว่าแต่ละกลุ่มนี้นมีความเชี่ยวชาญ มีจุดอ่อน จุดแข็งแตกต่างกันออกไป หากมีการจัดวงแลกเปลี่ยนเรียนรู้ (Knowledge Sharing) และสร้างเป็นคลังความรู้ (Knowledge Assets) ในเรื่องนี้ขึ้นมา ก็น่าจะเป็นประโยชน์ที่ยิ่งใหญ่ต่อวงการศิลปะการละครเพื่อการศึกษาและการพัฒนา ซึ่งถ้าทางโครงการเห็นด้วยกับไอเดียนี้ ผม (สคส.) ยินดีช่วยเต็มที่ครับ

และในโอกาสนี้ผมขอประชาสัมพันธ์ ละครนิเทศจุฬาฯ ซึ่งเป็นละครแนวดราม่า คอมเมดี้ ที่มีกลิ่นอายมิวสิคัลอยู่ ไว้ตรงนี้ด้วย เป็นละครเรื่อง “THE LUCIANOs” ลูกชายผม (ปิติพงษ์) แสดงเป็น “ฌอน” ผู้ที่ต้องสืบทอดความเป็นมาเฟียต่อจากพ่อเพื่อปกป้องครอบครัวโดยที่เจ้าตัวนั้นไม่ได้เตรียมเนื้อเตรียมตัวมาก่อน . . . จะเริ่มแสดงช่วง วันที่ 26-28 สิงหาคม และวันที่ 2-4 กันยายนนี้ ที่หอประชุมจุฬาฯ บัตรราคา 150 และ 180 บาท จองบัตรได้ที่คณะนิเทศศาสตร์จุฬาฯ โทร 0-4766-3304 ครับ

ประโยชน์มากมาย แต่อันตรายมหันต์

2005-07-27T17:00:00.000-07:00

ในครั้งที่แล้วที่ผมพูดเรื่องการใช้ “มีด” ซึ่งผมหมายถึงการรู้จักใช้ "ความรู้ ความจำ และความคิด" นั้น ผมได้ทิ้งท้ายไว้ประโยคหนึ่งว่า “สิ่งใดก็ตามที่ให้ประโยชน์กับเรามากมาย สิ่งเดียวกันนั้นก็มักจะก่อให้เกิดอันตรายที่ยิ่งใหญ่ได้เช่นกัน” ผมอยากให้ท่านลองเหลียวมองสิ่งต่างๆ รอบตัว แล้วท่านจะพบว่าส่วนใหญ่จะเข้าข่ายนี้ด้วยกันทั้งสิ้น ตัวอย่างเช่น เทคโนโลยีต่างๆที่สร้างความสะดวกสบายให้กับชีวิตของเรา หากมองอีกด้านหนึ่งก็จะเห็นว่ามันเป็นพิษเป็นภัยที่ยิ่งใหญ่ในชีวิตเราด้วยเช่นกัน ไม่ว่าจะเป็นรถยนต์ โทรทัศน์ มือถือ หรืออินเตอร์เน็ต ก็ตาม

ในวันนี้ผมจะขอหยิบสิ่งที่พวกเราคุ้นเคยกันเป็นอย่างดี เพราะมันมีผลระทบต่อการดำเนินชีวิตของเราค่อนข้างมาก ... ผมกำลังจะพูดถึงเรื่อง “เงิน” และเรื่อง “ภาษา” ครับ ... จะเห็นได้ว่าถ้าเราไม่มีสองสิ่งนี้ ชีวิตและสังคมของเราคงจะไม่เป็นอย่างเช่นที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน ภาษาทำให้เราสื่อสารกันได้อย่างกว้างขวาง ภาษาเป็นสื่อในการแปลงความคิด ให้ออกมาเป็นคำพูด ให้ออกมาเป็นตัวอักษร หากไร้ซึ่ง “ภาษา” โลกของเราคงไม่สามารถพัฒนาได้อย่างมากมายอย่างที่เป็นอยู่นี้ แต่ในอีกด้านหนึ่ง “ภาษา” ได้กลายเป็นอุปสรรคสำคัญที่ปิดกั้นเราทำให้เข้าไม่ถึงสัจธรรม การที่เราติดอยู่กับตัวภาษา ทำให้เราไม่รู้ว่าสภาวะแห่งธรรมะที่แท้นั้นเป็นอย่างไร การตีความและภาษาทำให้เกิดข้อถกเถียงขึ้นมามากมาย ภาษาได้กลายเป็นสาเหตุใหญ่ที่สร้างความไม่เข้าใจระหว่างมนุษย์ด้วยกัน

เรื่องที่สองที่ผมจะขอกล่าวถึง เป็นเรื่องของ “เงินตรา” เราจะพบว่าในระบบเศรษฐกิจนั้นมนุษย์ได้ใช้ “เงินตรา” เป็นสื่อในการแลกเปลี่ยนสิ่งของและแรงงานระหว่างกัน เงินตรากลายเป็น “เครื่องมือ” ทางเศรษฐกิจที่สำคัญและทรงพลังยิ่ง ความโดดเด่นอย่างหนึ่งของเงินตรา ก็คือ เป็นสิ่งที่สามารถสะสมได้ คุณสมบัติข้อนี้เป็นสิ่งที่ตอบสนองต่อความต้องการของมนุษย์เป็นอย่างดี เพราะมนุษย์ส่วนใหญ่ล้วนมีความต้องการที่จะเก็บสะสม ... เป็นการสะสมทั้งเพื่อตนเอง และสมสมไว้ให้กับคนที่ตนรัก แรกเริ่มเดิมทีสมัยที่ไม่มีระบบการเงินการธนาคาร ก็อาจจะเป็นการสะสมสิ่งที่ต้องมีไว้กินต้องมีไว้ใช้ ในสมัยโบราณอาจเป็นการสะสมสิ่งที่ตัวเองไปล่ามาได้ หรือเป็นสิ่งที่ปลูกและเก็บเกี่ยวได้ เพื่อเก็บเอาไว้ใช้ในโอกาสหน้า มีการคิดเทคโนโลยีหรือใช้วิธีการต่างๆ ตัวอย่างเช่น รู้จักเอามาตากทำให้แห้ง เพื่อจะได้เก็บของนั้นไว้ได้นานๆ แต่ครั้นเมื่อมีผู้คิดค้นระบบเงินตราขึ้นมาใช้ การสะสมของมนุษย์ก็ยิ่งสะดวกง่ายดายกว่าเดิมมาก

เงินตรา ที่แรกริ่มเดิมทีคิดไว้ว่าจะใช้เป็นเครื่องมือ หรือเป็นสื่อสำหรับใช้แลกเปลี่ยน เพื่อทำให้การดำรงชีวิตง่ายสะดวกสบายขึ้น ในที่สุดได้กลับกลายมาเป็น “เป้าหมาย” ชีวิตของคนหลายๆ คน มีคนเป็นจำนวนมากที่ได้หันไปยึด “เงินตรา” เป็นสรณะ มองเงินตราว่าเป็นเป้าหมายของชีวิต โดยลืมคิดว่าระบบ “เงินตรา” นี้ แท้จริงแล้วเป็นเพียงสิ่งที่เรา “สมมติ” ขึ้นมา เราคือผู้ที่ร่วมกันให้ “ค่า” กับมัน มูลค่าเหล่านี้สามารถปรับเปลี่ยนแปรผันได้ตลอดเวลา เราอาจจะเคยฟังผู้ที่มีประสบการณ์ผ่านชีวิตในช่วงคับขัน เช่นผ่านช่วงสงครามมา พวกเขามักจะเล่าให้ฟังว่า ในช่วงเวลานั้น เงินตราอาจลดค่าลงไปเรื่อยๆจนเกือบไม่มีค่าเลย เปรียบได้กับผู้ที่อดน้ำอยู่กลางทะเลทราย หากให้เลือกระหว่างน้ำหนึ่งขวดกับเงินหนึ่งแสนบาท หลายคนคงจะเลือกน้ำหนึ่งขวด (หรือเปล่า?) สำหรับผู้ที่อยู่ในวงการซื้อขายหลักทรัพย์ และเคยมีประสบการณ์ผ่านช่วงวิกฤตทางการเงิน ก็อาจจะเคยเผชิญกับภาวะที่มูลค่าหุ้นที่ตนถืออยู่นั้นอันตรธานหายไป จนเกือบเป็นศูนย์มาแล้ว นี่คือผลของสิ่งที่เรา “สมมติ” กันขึ้นมา

ความเข้าใจเรื่องเงิน และภาษา ในระดับที่ก้าวข้ามความเป็น “สมมติบัญญัติ” จะทำให้เรามองเห็นชีวิตนี้ได้ชัดเจนมากยิ่งขึ้น ...... ผมเองต้องยอมรับว่ายังเป็นคนหนึ่งที่ติดอยู่กับ “ความยั่วยวนของเงินตรา” และยังคงตก “กับดักของภาษา” อยู่บ่อยๆ ... พยายามอย่างยิ่งครับ ที่จะก้าวข้ามความเป็น “สมมติบัญญัติ” นี้ให้ได้ ... ท่านล่ะ...เป็นอย่างไรบ้าง? มีข้อแนะนำอะไรดีๆ รบกวนแบ่งปันให้ทุกท่านได้นำไปทดลองใช้ในชีวิตบ้าง ... ขอบคุณล่วงหน้าครับ

ศิลปะการใช้ "มีด"

2005-07-26T17:36:00.000-07:00

“ความคิด ความจำ และความรู้” ถึงแม้จะดูว่าเป็นสิ่งที่ธรรมดาสามัญ แต่ทุกท่านก็คงจะไม่เถียงว่าที่โลกเราพัฒนาและเจริญก้าวหน้ามาจนถึงทุกวันนี้ ก็เพราะพลังของคำ 3 คำนี้นั่นเอง โลกปัจจุบันนั้นได้ให้ความสำคัญกับคำ 3 คำนี้อย่างเต็มที่ มีผู้ที่เขียนหนังสือ และจัดทำหลักสูตรเกี่ยวกับพัฒนาศักยภาพเรื่องความจำ ความคิด ขึ้นมามากมาย ระบบการศึกษา และการวิจัย ก็ได้ทุ่มเทไปกับเรื่องความคิด ความรู้ นี้อย่างมหาศาล ศาสตร์ทางด้านการบริหารจัดการก็ได้ให้ความสำคัญกับเรื่องความรู้นี้ด้วยเช่นกัน จนออกมาเป็นหลักการสำคัญๆ อย่างที่รู้จักกันในนามของ การจัดการความรู้ หรือ KM

ความคิด ความจำ ความรู้ ได้กลายเป็น “เครื่องมือ” สำคัญของโลกปัจจุบันที่เต็มไปด้วยการต่อสู้ การแข่งขัน ที่นับวันแต่จะทวีความรุนแรงขึ้นไปเรื่อยๆ แต่ในขณะเดียวกัน บนอีกด้านหนึ่งของเหรียญ ในโลกแห่งจิตวิญญาณ โลกแห่งธรรม โลกแห่งความเข้าใจในชีวิต “ความคิด ความจำ และความรู้” ดูเหมือนว่าจะเป็น “ศัตรูตัวฉกาจ” ที่ทำให้เราพลาด “การมีชีวิตที่แท้จริง” ..... มันเป็นไปได้อย่างไร? ..... ผมเข้าใจอะไรผิดไปหรือเปล่า? ..... ตกลง ความรู้ ความจำ และความคิด เป็นมิตรหรือศัตรูกันแน่?

ความคิด ความจำ และ ความรู้ ถ้าดูให้ดีจะพบว่าคำ 3 คำนี้แท้จริงแล้วเกี่ยวเนื่องพันกันอยู่ อาทิเช่น ความรู้ อาจได้มาจากความคิด ความคิด บางส่วนก็มาจากความจำ หรือความจำก็นำมาจากความรู้ อะไรในทำนองนี้ เป็นต้น ครูบาอาจารย์ทางธรรมมักจะสอนให้เราระวังในเรื่องความคิด เรื่องการปรุงแต่ง เรื่องการสร้างเรื่องราวต่างๆ ที่เข้ามาในใจของเรา Osho และ กฤตษณะมูระติ เตือนอยู่เสมอให้ระวังเรื่องความคิด ให้ระวังเรื่องความรู้ ผมเองก็ได้แต่เถียงท่านว่าถ้าไม่มีความคิด ไม่มีความรู้ แล้วผมจะทำงานได้อย่างไร?

ผมลืมนึกไปว่า ความคิด ความจำ ความรู้ นี้แท้จริงก็คือ “เครื่องมือ” ชิ้นหนึ่ง ผมจะลองสมมติว่าเป็นมันคือ “มีด” ก็แล้วกันเพื่อให้ทุกท่านมองเห็นภาพ จะเห็นได้ว่าในแต่ละวันของเรานั้น ไม่จำเป็นที่เราต้องใช้ “มีด” ตลอดเวลา เราจะใช้มันก็ต่อเมื่อเราต้องการจะหั่น หรือปอกอะไรบางอย่าง ตอนที่เราไม่ใช้ เราก็ควรจะ “วาง” มันลง คงจะไม่ถือหรือกำไว้ในมือตลอดเวลา เพราะถ้าไม่ระวังให้ดี "มีด" ที่กำอยู่นี้มีโอกาสที่จะ "บาด" มือเราได้ตลอดเวลา

ชีวิตเราก็เช่นกัน เวลาที่ทำงาน เรามีความจำเป็นต้องใช้ ความคิด ความจำ ความรู้ แต่นั่นก็ไม่ได้หมายความว่าเราจะต้องใช้มันอยู่ตลอดเวลา เมื่อถึงคราวที่เราไม่ใช้มัน เราก็ควรที่จะ “วาง” มันลง ไม่ใช่ไปหลงปล่อยให้มันเข้ามาพัวพันกับใจเราอยู่ตลอดเวลา Osho ได้พูดไว้ในหนังสือ “ปัญญาญาณ” หลายครั้งว่า อย่าปล่อยให้ความคิดเข้ามาเป็น “เจ้าชีวิต” เข้ามาครอบครองเรา อย่าลืมว่ามันไม่ใช่ “เจ้านาย” เรา มันเป็นเพียง “ผู้รับใช้” มันเป็นเพียง“เครื่องมือ” ชิ้นหนึ่งในชีวิตเราเท่านั้น

ศิลปะการใช้ชีวิตอย่างมีความสุข โดยที่สามารถทำงานลุล่วงได้ผลสำเร็จ จึงเป็นศิลปะของการใช้ “มีด” เป็นความสามารถในการ “หยิบ” มันขึ้นมาใช้งาน และรู้ว่าเมื่อไรจะต้อง “วาง” มันลง

เราคงต้องหมั่นเตือนตัวเองอยู่เสมอว่า สิ่งใดก็ตามที่ให้ “ประโยชน์” กับเรามากมาย สิ่งเดียวกันนั้นก็มักจะก่อให้เกิด “อันตราย” ที่ยิ่งใหญ่ได้เช่นกัน

ขอเชิญทุกท่านแบ่งปันประสบการณ์ในเรื่องนี้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งส่วนที่เกี่ยวข้องกับการวาง “มีด” ซึ่งโดยส่วนตัวแล้วผมรู้สึกว่าพูดง่าย แต่ทำได้ยากยิ่งจริงๆ ครับ

บันไดสี่ขั้นที่ปิดกั้นการพัฒนา

2005-07-21T16:48:00.000-07:00

เมื่อวันที่ 18-19 กรกฎาคม ที่ผ่านมา ผมและทีมงาน สคส. ได้มีส่วนช่วยจัด Workshop KM ให้กับกลุ่มนักพัฒนารุ่นใหม่ โครงการชุมชนเป็นสุขภาคตะวันออก ที่ เขาชะเมา ชาเลย์ จังหวัดจันทบุรี มีช่วงหนึ่งผมได้พูดถึงสิ่งที่เป็นอุปสรรคต่อการพัฒนา โดยสรุปให้เห็นว่าเปรียบเหมือนกับการเดินขึ้นบันได 4 ขั้น บางที่ไปไม่ถึงไหนเพราะยืนหยุดอยู่แค่ขั้นที่ 1 คือ คนในชุมชน หรือคนในองค์กร ไม่ยอมพูดคุยกัน ไม่มีการแบ่งปันความรู้ ต่างคนต่างอยู่ ตัวใครตัวมัน สิ่งที่นักพัฒนา หรือ คุณอำนวย (Facilitator) จะต้องทำให้ได้ ก็คือ จะต้องพยายามสร้างบรรยากาศ จัดกระบวนการ หรือเตรียมเวที (ตั้งวง) ให้คนเหล่านี้ได้มีโอกาส พูดคุย แลกเปลี่ยนเรียนรู้กันบ้าง หากทำได้ก็เท่ากับว่าได้ก้าวข้ามบันไดขั้นที่ 1 นี้ได้

สิ่งที่ต้องระวังต่อมา ก็คือ อย่ามัวแต่หลงดีใจกับการพูดคุย แลกเปลี่ยนเรียนรู้ ที่เกิดขึ้น เพราะจากประสบการณ์ของผมพบว่า หลายๆ ครั้ง สิ่งเหล่านี้เป็น “ของปลอม” เพราะลึกๆ แล้วภายในตัวคนเหล่านั้น ไม่ได้ “เปิดรับ” ซึ่งกันและกัน กระบวนการพูดคุยที่อุตส่าห์ทำกันจึงเป็นการเสียเวลาไปโดยเปล่าประโยชน์ เมื่อทุกคนไม่เปิดรับ ทุกคนก็กลับไปพร้อมกับสิ่งเดิมๆ ที่ติดตัวมาเท่านั้นนเอง นักพัฒนาจะต้องหากุศโลบายเพื่อทำให้สิ่งเหล่านี้คลี่คลาย เกิดการรับฟังซึ่งกันและกัน ทำให้คนเปิด “ใจกว้าง” พอ ที่จะรับฟังสิ่งที่แตกต่างได้อย่างสบายใจหากทำได้ ก็เท่ากับว่าได้ก้าวข้ามบันไดขั้นที่สองไปได้

อุปสรรคหรือสิ่งที่ขวางกั้นในขั้นที่ 3 ก็คือการที่รับไปแล้ว แต่ไม่ยอมนำไปปรับ นำไปดัดแปลงประยุกต์ใช้ ให้เข้ากับบริบทของตน หลายครั้งหลายหนเรามักจะโทษไปที่ระบบการศึกษาของเราว่าสอนให้คนไม่กล้าคิด ไม่กล้าดัดแปลง ไม่กล้าปรับเปลี่ยน เรียนอะไรมาก็พยายามแต่จะจำและคิดแต่จะทำตามนั้นเป็นหลัก นักพัฒนาจึงต้องเป็นผู้ที่ “ยุ” เป็นผู้ที่ “กระตุ้น” ให้คนกล้าที่จะปรับเปลี่ยน เรียนรู้ อยู่เสมอ ไม่ใช่แค่เพียง “จำ” และ “ทำตามคำบอก” แต่เพียงอย่างเดียว หากจะเลียนแบบจะต้องเป็นการเลียนแบบที่เรียกว่า C&D คือ Copy และ Develop พัฒนาต่อยอด จึงจะถือว่าก้าวข้ามบันไดขั้นที่ 3

หลายครั้ง เราจะพบว่าคนส่วนใหญ่มักจะหยุดอยู่แค่ขั้นที่ 3 ไม่สามารถก้าวข้ามไปขั้นที่ 4 ได้ เพราะขั้นที่ 4 นี้ เป็นเรื่องที่ต้องใช้ วิริยะ อุตสาหะ ใช้ความเพียร ความพยายาม ทำให้สิ่งที่คิดที่ฝันไว้นี้เกิดขึ้นจริงๆ เรียกได้ว่าต้องใช้ทั้ง ฉันทะ วิริยะ จิตตะ (ใจที่จดจ่อ) และ วิมังสา (ปัญญาไตร่ตรอง) เลยทีเดียว

คำสอนอาจารย์เซน

2005-07-12T21:28:00.000-07:00

เมื่อวานหลังจากที่ผมเสร็จสิ้นการบรรยายเรื่อง KM ให้กับนักบริหารแรงงาน ผมได้มีโอกาสฟังวิทยากรช่วงบ่าย ท่านมีสไตล์การบรรยายที่ต้องบอกว่า “ไม่ธรรมดา” เพราะลีลาน้ำเสียงของท่านนั้น “เหนือชั้น” จริงๆครับ ท่านผู้นี้คือ ดร.โสภณ ภูเก้าล้วน ช่วงเริ่มต้นการบรรยายท่านได้กล่าวถึงหลักการสำคัญของเซนที่ว่า “จงเอาชนะคู่ต่อสู้ด้วยกำลังของคู่ต่อสู้ อย่าโหมเอากำลังเข้าแลก เพราะชัยชนะที่ต้องสูญเสียกำลังจากภายในไปโดยสิ้นเชิงนั้น มันคือชัยชนะของผู้ที่กำลังรอการพ่ายแพ้” ผมฟังแล้วก็เกิด “ปิ๊ง” ขึ้นมาทันที ผมว่านี่คือวิทยายุทธ์ที่ล้ำเลิศสุดๆครับ

นอกจากนั้นท่านยังบอกอีกด้วยว่าอาจารย์เซนนั้นมักจะไม่สอนด้วยการบรรยาย แต่จะสอนด้วยการกระทำ ซึ่งทำให้ผมนึกถึงเหตุการณ์วันเสาร์-อาทิตย์ที่ผ่านมานี้ ตอนที่ผมไปทำสัมมนาให้กับหน่วยงานรัฐวิสาหกิจแห่งหนึ่ง โดยบินไปทำสัมมนากันที่ภูเก็ต (ร่วมรายการส่งเสริมการท่องเที่ยวภูเก็ต) เรื่องหนึ่งที่ผมเน้นในการสัมมนาก็คือคำว่า “ประสิทธิผล” ผมพยายามยกตัวอย่างให้เห็นว่าพวกเรามักจะเคยชินอยู่กับเรื่อง “ประสิทธิภาพ” คือห่วงแต่เรื่องต้นทุนต่อหน่วย (Unit Cost) เรื่องการสูญเสีย (Waste) และเรื่องรอบเวลา (Cycle Time) เรียกได้ว่าเรื่องประสิทธิภาพนี้ฝังอยู่ในใจของทุกคน แต่เรื่องประสิทธิผลกลับกลายเป็นเรื่องที่เรามักไม่ค่อยได้สนใจ ทั้งๆที่ประสิทธิผลนั้นเป็นเรื่องที่สำคัญมากๆ

ผมยังได้สาธยายต่อไปว่า ประสิทธิผลเป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับเป้าหมายและทิศทาง ถ้าเราทำๆไปแต่มันไม่ได้เป็นไปตามวัตถุประสงค์หรือเป้าหมายที่วางไว้ สิ่งที่เราทำไปก็ไร้ซึ่งประสิทธิผล เป้าหมายและทิศทางจึงถือว่าเป็นเรื่องที่สำคัญมาก เราจะต้องหมั่นตรวจสอบอยู่เสมอว่าเรามาถูกทางหรือไม่ มิฉะนั้นแล้วสิ่งที่เราทำก็อาจจะสูญเปล่า

. . . ตอนที่คณะเราจะขึ้นเครื่องบินกลับมากรุงเทพฯ พอหัวหน้าคณะแจกตั๋วขึ้นเครื่องบิน (Boarding Pass) เรียบร้อย ทุกคนก็รีบเดินมุ่งไปยังประตู (Gate) ผู้โดยสารขาออก ผมเองเดินนำหน้าเพราะผมได้รับตั๋วมาเป็นคนแรกๆ พอเดินไปใกล้บันไดเลื่อน ด้วยความเคยชิน (เพราะสนามบินหลายๆที่ ส่วนผู้โดยสารขาออกมักจะอยู่ชั้นบน เช่น ที่กรุงเทพ ที่หาดใหญ่ หรือที่พิษณุโลก เป็นต้น) ผมก็ก้าวขึ้นบันไดเลื่อนเพื่อจะไปยังชั้นบน ผู้คนในคณะที่เดินตามผมมาติดๆ ก็ก้าวขึ้นบันไดเลื่อนตามผมมา (ประมาณสิบกว่าคน) ถึงตอนนั้นเริ่มมีบางคนเอะใจว่าประตูทางออกไม่ได้อยู่ที่ชั้นบน บางคนก็ตะโกนบอกคนข้างล่างว่าไม่ต้องตามขึ้นมา . . . วันนั้นพวกที่ตามผมขึ้นมาชั้นบนต้องเดินกลับลงมาข้างล่าง เพราะผมหลงทิศทางครับ เรียกได้ว่าเป็นการสอนเรื่องประสิทธิผลแบบอาจารย์เซนโดยที่ผมเองก็ไม่ได้วางแผนมาก่อนครับ

ประสบการณ์ของคนดื้อ

2005-07-11T18:25:00.000-07:00

เช้าวันนี้ผมได้ไปทำหน้าที่เป็นวิทยากรให้กับหลักสูตร นักบริหารแรงงาน ของกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน มีผู้เข้าฟังทั้งสิ้น 40 ท่าน ส่วนใหญ่เป็นนักบริหารแรงงานที่ประจำอยู่ในจังหวัดต่างๆทั่วประเทศ ผมได้พยายามเน้นให้เห็นว่าความรู้ที่มีอยู่ในตัวนักบริหารแรงงานแต่ละท่านนั้น เป็นสิ่งที่ทรงคุณค่าอย่างยิ่ง ถ้าสามารถนำมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ซึ่งกันและกันแล้วล่ะก็ จะทำให้ผู้บริหารทั้งหลายได้เรียนรู้เพิ่มพูนศักยภาพขึ้นอย่างมากมายภายในเวลาอันสั้น ได้ความรู้ที่นำมาสู่การแก้ปัญหา หรือทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพและได้ประสิทธิผล

แต่แล้วช่วงระหว่างเวลาพัก ผมก็เริ่มได้ยินหลายคนพูด (บ่น) ว่าเรื่องทำนองนี้คงไม่สามารถทำให้เกิดขึ้นได้ในหน่วยงานของเขา ถึงตอนนี้ผมเริ่มเข้าใจแล้วว่าทำไมหัวหน้าของผม (ศ. นพ. วิจารณ์ พานิช) จึงมักเตือนผมอยู่เสมอ (ไม่ทางตรงก็ทางอ้อม) ว่าไม่น่าจะรับบรรยายหรือรับเป็นวิทยากร เพราะจากประสบการณ์ของท่าน ท่านคิดว่าการบรรยายส่วนใหญ่ไม่สามารถขับเคลื่อนเรื่อง KM นี้ได้ ตัวผมเองค่อนข้างเชื่อเรื่องพลังของใจ ผมคิดว่าจะด้วยประการใดก็ตาม ถ้าทำให้คน “ฉุกคิด” ขึ้นมาได้ “มีใจ” ต้องการจะทำ ไม่ว่าจะยากเย็นแค่ไหนก็จะสามารถทำสิ่งๆนั้นได้ ผมมองการบรรยายว่าเป็นวิธีการหนึ่งที่จะจุดประกาย สร้างพลังใจ ทำให้เกิดฉันทะ สร้างพละกำลังให้กล้าที่จะทำสิ่งใหม่ๆ

เสียงสะท้อนที่ได้รับมาในวันนี้ . . . ทำให้ผมคิดว่าถึงเวลาแล้วที่ผมจะต้องปรับเปลี่ยนกระบวนการ หรือวิธีการสื่อสารเสียใหม่ บางทีการบรรยายอาจจะไม่ได้ผลดังที่ท่านอาจารย์วิจารณ์เตือนไว้ก็ได้ . . . ใครมีอะไรจะแนะนำ เชิญเลยครับ . . .

ถูกปาก ถูกใจ ไปภูเก็ต

2005-07-10T22:18:00.000-07:00

เสาร์-อาทิตย์ที่ผ่านมา ผมได้ไปทำหน้าที่เป็นวิทยากรให้กับองค์กรรัฐวิสาหกิจแห่งหนึ่ง . . . เป็นหลักสูตรต่อเนื่องที่จัดมาหลายรุ่นแล้ว (รุ่นละประมาณ 40 คน) เป็นหัวข้อเกี่ยวกับหลักคิดเพื่อชีวิตและการทำงานอย่างมีความสุข รุ่นนี้พิเศษหน่อยตรงที่ไม่ได้จัดใกล้ๆกรุงเทพฯเหมือนรุ่นก่อนๆ (เช่น พัทยา ชะอำ ฯลฯ) แต่เหาะไปถึงภูเก็ต เพราะทางผู้จัดบวกลบคูณหารดูแล้วพบว่าค่าใช้จ่ายถูกกว่า เนื่องจากมีรายการโปรโมชั่นให้หันมาท่องเที่ยวและจัดสัมมนาที่ภูเก็ดเพื่อช่วยกันพลิกฟื้นทะเลฝั่งอันดามัน

หาดป่าตอง มุมมองจากห้องพัก

ผมเองไม่ได้ไปภูเก็ตมาหลายปีแล้ว ไปคราวนี้ทางคณะได้ไปพักกันที่หาดป่าตอง ร่องรอยของสึนามิก็มีให้เห็นอยู่บ้าง บางส่วนก็ซ่อมแซมเสร็จเรียบร้อยบางส่วนก็กำลังทยอยซ่อมแซมอยู่ โดยภาพรวมต้องถือว่าสามารถพลิกฟื้นปรับสภาพได้ค่อนข้างรวดเร็วทีเดียว แต่บรรยากาศทั่วๆไปก็ยังคงเงียบเหงาเอามากๆ เรียกว่าเมื่อได้ไปสัมผัสแล้วก็อยากจะชักชวนคนไทยให้ช่วยกันไปอุดหนุนกันเยอะๆ ผมได้ยินมาว่าปลายเดือนนี้จะมีโปรโมชั่นใหญ่ เที่ยวทั่วไทยอีกครั้งที่ศูนย์สิริกิติร์

ทัศนียภาพหาดป่าตองยามพลบคำ

เดินทางเที่ยวนี้ในเพ็คเก็จให้ใช้สายการบินของบางกอกแอร์เวย์ ผมเองรู้สึกจะนั่งบางกอกแอร์เวย์ครั้งนี้เป็นครั้งแรก เครื่องที่ใช้ตอนขาไปเป็นเครื่อง 717 ส่วนขากลับเป็นเครื่องแอร์บัส A320 ที่นั่งค่อนข้างสบาย มีพื้นที่ให้ยืดขาได้มากกว่าที่เคยนั่งประจำ เที่ยวขากลับ (19:20 น.) ผมประทับใจในบริการอาหารเย็นของเขามากๆ นึกไม่ถึงว่าเขาจะเสริฟอาหารร้อนเหมือนกับที่เคยทานในระหว่างที่บินไปต่างประเทศ ถ้าจำไม่ผิดกับข้าววันนั้นเป็นฉู่ฉี่ปลาที่ราดมาบนข้าวร้อนๆ ที่ถูกใจอย่างยิ่งก็คือเขาใช้ข้าวกล้องซะด้วย นอกจากนั้นยังมีของหวานที่เป็น Fruit Ice หรือไอศครีมหวานเย็น ตบท้ายอีกด้วย

ตอนที่เริ่มเขียนบันทึกนี้ ผมตั้งใจว่าจะพูดเรื่องการสัมมนา แต่กลับกลายมาบรรยายเรื่องอาหารการกินบนเครื่องบินแทน รู้สึกเหมือนกับกำลังทำตัวเป็นนักเขียนรายการชวนชิมอะไรทำนองนั้น . . . แต่ทำไงได้ล่ะครับ ก็ผมรู้สึกประทับใจในการบริการของเขาจริงๆ ก็เลยต้องเชียร์กันหน่อย . . . เป็นการเชียร์ที่มาจากใจ ผมไม่ได้รับค่าคอมมิชชั่นจากสายการบินแต่อย่างใดครับ

ความรู้ หรือ ความคิดเห็น

2005-07-04T14:55:00.000-07:00

เมื่อเที่ยงวันนี้ ในขณะที่ทานอาหารกลางวันกันที่ สคส. เราได้พูดกันถึง blog ใน “GotoKnow.org” ซึ่งตอนนี้คึกคักมาก มีคนเขียน blog เพิ่มขึ้นทุกวันวันละหลายสิบคน ในระหว่างที่คุยกันนั้น ผมก็ได้ลองโยนประเด็น (ไม่ใช่เพื่อให้ “วงแตก” แต่เพื่อให้ได้ “ขบคิด” กันครับ) ไปว่า ที่เขียนๆ กันมานี้ แน่ใจหรือว่าเป็น “ความรู้” หรือว่าเป็น “ความคิดเห็น” กันแน่ !

ผมว่าความรู้ที่เป็น Tacit นั้น มันมักจะมีส่วนที่เป็นบริบท (Context) เกาะเกี่ยวอยู่ด้วยอย่างแนบแน่นไม่เหมือนกับความรู้ในแบบที่เป็น Explicit ซึ่งมักจะถูก “ตีความ” ผ่านกระบวนการ “วิเคราะห์” “สังเคราะห์” มาบ้างแล้ว (ไม่มากก็น้อย) การถ่ายทอดความรู้ที่เป็น Tacit จึงมักจะออกมาพร้อมๆ กับส่วนที่เป็นอารมณ์ความรู้สึก ซึ่งแต่ก่อนผมเข้าใจผิดคิดว่าต้องเป็นการถ่ายทอดผ่าน “คำพูด” เท่านั้น แต่ตอนนี้ก็ได้เห็นชัดเจนแล้วว่าสามารถถ่ายทอดผ่านการเขียน เช่นการเขียน blog นี้ได้เช่นกัน ในหลายๆกรณีการที่เราพยายามจะแยกแยะให้ชัดลงไปว่า สิ่งนี้ คือ “Tacit Knowledge” หรือว่ามันเป็น “ความคิดเห็น” จึงไม่ง่ายนัก !

ก่อนที่เราจะทานข้าวกันเสร็จ ได้ก็มีผู้ตั้งคำถามขึ้นมาว่า “แล้วที่ครูสอนนักเรียนอยู่ทุกวันนี้ คิดว่าว่ามันเป็นความรู้ หรือว่าเป็นความคิดเห็นของครูกันแน่?” ผมได้ให้แง่คิดไปว่า ถ้าสิ่งที่กำลังฟังอยู่นั้น ฟังแล้วค่อนข้างน่าเบื่อ ผมสันนิฐานว่านั่นน่าจะเป็นส่วนของ “ความรู้” (ส่วนที่เป็น Explicit Knowledge) แต่ถ้าฟังแล้วรู้สึกสนุกสนาน น่าสนใจ ผมเดาว่าน่าจะเป็น “ความคิดเห็น” (หรือ Tacit Knowledge) มากกว่า !?! . . . ผมไม่ได้บอกว่า ความคิดเห็น = Tacit Knowledge นะครับ เพียงแต่บอกว่ามันมีส่วนที่เกี่ยวพันกันค่อนข้างมาก

. . . ท่านมี “ความรู้” หรือ “ความคิดเห็น” ในเรื่องนี้อย่างไร Comment กันเข้ามาได้เลยครับ

สาเหตุใหญ่ที่ทำให้องค์กร "ล้มเหลว"

2005-06-30T12:45:00.000-07:00

เวลาผมพูดว่า “ล้มเหลว” ผมหมายถึงการที่องค์กรไม่สามารถสนองตอบต่อพันธกิจ (Mission) ที่กำหนดไว้ หรือไปไม่ถึงเป้าหมาย (Goal) ไม่เป็นไปตามวิสัยทัศน์ (Vision) ที่มุ่งมาดปรารถนา

จากประสบการณ์ที่ผ่านมา ผมขอสรุปว่าองค์กรส่วนใหญ่ “ไปไม่ถึงไหน” ด้วยสาเหตุใหญ่ๆ ดังนี้คือ “อ่อนจัดการ บริหารไม่เป็น ไม่ได้เน้นนวัตกรรม”

สาเหตุที่ 1 – “อ่อนจัดการ” ผมหมายถึง การจัดการกับเรื่อง Routine ทั่วๆ ไป ซึ่งหมายถึง การใช้ข้อมูลและความรู้ในการตัดสินใจดำเนินงาน Keywords ในข้อนี้ก็คือ การแก้ปัญหา (problem – solving) การใช้ข้อมูลสารสนเทศ (information) และการจัดการความรู้ (knowledge management) องค์กรใดที่ไม่ใช้ข้อมูลสารสนเทศในการตัดสินใจ ไม่ใช้ความรู้ในการทำงาน ไม่ใส่ใจในการแก้ปัญหา และไม่ได้เรียนรู้จากปัญหา ก็น่าจะจัดว่าเป็นองค์กรที่ “อ่อนในเรื่องการจัดการ”

สาเหตุที่ 2 – “บริหารไม่เป็น” ผมกำลังพูดถึงหลักการบริหาร (Management) ด้านต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นการบริหารเงิน (Financial Management) การบริหารคน (HR Management) การบริหารตลาด (Marketing Management) การบริหารคุณภาพ (Quality Management) หรือ การบริหารกระบวนการ (Process Management) ก็ตาม จริงๆ แล้วผมว่าคนไทยที่เรียนทางด้านบริหารมานั้นมีมากมายเหลือเกิน แต่ผมก็อดแปลกใจไม่ได้ ว่าทำไมในหลายๆ องค์กร จึงยังมีปัญหาด้านการบริหารออยู่ค่อนข้างมาก หรือว่าศาสตร์ด้านการบริหารที่ร่ำเรียนกันมานั้นใช้ไม่ได้ในสถานการณ์ที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน สิ่งที่เราเรียนกันมันล้าสมัยหรือเปล่า? หรือว่ามันเป็นหลักการที่นำมาจากบริบทของทางตะวันตก ไม่เหมาะสม และใช้ไม่ได้กับบริบทของสังคมไทย? ผมเองก็ได้แต่ตั้งคำถามเหล่านี้ . . . โดยที่ยังไม่มีคำตอบครับ

สาเหตุที่ 3 – “ไม่ได้เน้นนวัตกรรม” นวัตกรรมเป็นคำที่ “ใหญ่” เพราะไม่ได้หมายถึงแค่ความสามารถในการ “คิด” อย่างสร้างสรรค์ แต่ยังรวมความไปถึงความสามารถในการ “ทำ” ให้ความคิดนั้น เป็นจริงขึ้นมา เรียกได้ว่าเป็นความสามารถทั้งทางด้านการคิด การผลิต และการตลาด เลยทีเดียว องค์กรที่จะสามารถสร้างนวัตกรรมได้ จะต้องเป็นองค์กรประเภทที่มีวัฒนธรรมในการสร้างภาวะผู้นำให้กับคนทุกระดับ (Leadership at all level) คือทุกคนมีอิสระที่จะคิด ที่จะทำ โดยสิ่งที่คิด และทำนี้ จะต้องนำไปสู่เป้าหมาย วิสัยทัศน์ ขององค์กรด้วย เรียกได้ว่าผู้บริหารสูงสุดจะต้องให้ “ทิศทาง” ไปพร้อมๆกับการให้ “อิสระ” แก่ผู้ที่ดำเนินการด้วย ผมและทุกคนที่ สคส. รู้ว่าเราโชคดีที่ได้ทำงานในองค์กรที่มีวํฒนธรรมเช่นนี้

บรรยากาศ Lunch Meeting ที่ สคส.

หวังว่าท่านคงจะ Share เรื่องของท่านให้พวกเราฟังบ้างนะครับ

สานสัมพันธ์ และความไว้ใจกัน “Touch & Trust”

2005-06-29T15:49:00.000-07:00

คำว่า “Touch & Trust” นี้ผมได้มาจากท่าน ศ. สุมน อมรวิวัฒน์ ในการประชุม Board สคส. เมื่อวานนี้ ท่านกล่าวว่า การสร้างความไว้เนื้อเชื่อใจ (Trust) ในหมู่คนไทยนั้นจะต้องอาศัยสายสัมพันธ์ และการสัมผัส (Touch) กัน ทั้งที่เป็นการสัมผัสนอก (ผ่านประสาทสัมผัสทั้ง 5) และสัมผัสใน (ผ่านใจ)

ช่วงเวลาที่ผ่านมา ผมกับท่านก็ได้มีการสานสัมพันธ์กันผ่าน Blog นี้ ซึ่งมันก็คือเวทีๆหนึ่งที่เราสามารถเรียนรู้จากกันและกัน หรืออย่างที่เรานัดเจอกันที่สวนรถไฟก็จัดว่าเป็นเวทีอีกรูปแบบหนึ่งที่สานสัมพันธ์ทำให้ได้ใกล้ชิดกันมากยิ่งขึ้น ความใกล้ชิดนี้ ทำให้ทุกคนกล้าที่จะเปิดใจ ให้ความเมตตา และปรารถนาดีต่อกันมากยิ่งขึ้น สิ่งเหล่านี้ก็คือ Touch ในความหมายของท่านอาจารย์สุมนนั่นเอง

ภาพบรรยากาศการ Dialogue ที่สวนรถไฟ

เรื่องการ “Keep in Touch” นี้ ผมว่าเป็นเรื่องที่สำคัญมาก จากประสบการณ์ส่วนตัวของผมแล้ว ต้องถือว่าผมโชคดีมากที่ได้มีโอกาสรู้จักมักคุ้นกับคนดีๆ มากมาย หลายท่านเป็นคนที่มีจิตใจดี มีความตั้งใจที่จะทำประโยชน์ให้กับประเทศชาติ การที่มีโอกาสได้ใกล้ชิด ได้ร่วมงานกับท่านเหล่านี้ เป็นสิ่งที่มีคุณค่า และเป็นการสานพลังให้กับชีวิตของผมอย่างยิ่ง แต่สิ่งที่ถือว่าเป็นจุดอ่อนของผมก็คือ ผมมักไม่ค่อยได้ "สานต่อ" หรือ “Keep in Touch” กับท่านเหล่านั้น นานวันไป ความใกล้ชิด ความสัมพันธ์ระหว่างกันก็เจือจางลง

ผมรู้สึกยินดีที่ได้ฟังท่านอาจารย์สุมน พูดเรื่อง “Touch & Trust” เพราะทำให้ผมตระหนักว่า ผมเองยังต้องปรับปรุงในเรื่องนี้อีกมาก . . . ซึ่งผมหวังว่าบรรดากัลยาณมิตร และผู้ที่เคยใกล้ชิด เคยร่วมงานกับผมในอดีต คงจะให้อภัยผมที่ไม่ได้ "Keep in Touch" กับท่าน . . . ผมอยากจะบอกท่านเหล่านั้นว่า ผมยังระลึกถึงท่านเสมอ และด้วยความรู้สึกที่ไม่ได้แปรเปลี่ยนไปแต่อย่างใด . . . ครับ

ปัญญาญาณ อาหารใจ ในPostToday

2005-06-28T21:32:00.000-07:00

คุณมณีวรรณ ช่วยเต็ม จากหนังสือพิมพ์ Post Today ได้มาสัมภาษณ์ผมเรื่อง “Intuition: ปัญญาญาณ” และได้นำไปเขียนลงในคอลัมน์ “อาหารใจ” ฉบับประจำวันนี้ ผมได้คัดลอกข้อความบางตอนมาให้อ่านกัน ดังนี้ . . .

. . . ในปัจจุบันพบว่ามีเรื่องอะไรๆใหม่ๆอีกมากมายที่ช่วยทำให้ชีวิตนี้มีพลัง และหนึ่งในนั้นก็คือสิ่งที่เรียกกันว่า “ปัญญาญาณ” ซึ่งได้รับการกล่าวขานว่าเป็นสิ่งที่เราสามารถนำมาประยุกต์ใช้ในชีวิตของเราได้อย่างลงตัว

ดร.ประพนธ์ ผาสุขยืด ผู้แปลและเรียบเรียงหนังสือเรื่อง “Intuition ปัญญาญาณ” ซึ่งแต่งโดยโอโช่ ปราชญ์ชาวอินเดียผู้มีชื่อเสียง ผู้เป็นที่สามารถนำศาสตร์สมัยใหม่เข้ามาผสมผสานกับการฝึกสมาธิได้อย่างกลมกลืน จนสามารถสร้างการเปลี่ยนแปลงให้เกิดขึ้นภายในตัวผู้ปฏิบัติได้ โอโช่เป็นผู้หนึ่งที่มุ่งเน้นการทำสมาธิแบบตื่นตัว กระโดดโลดเต้น แทนการทำสมาธิแบบนั่งนิ่งอย่างที่เราคุ้นเคย

อาจารย์ประพนธ์ อธิบายว่า ปัญญาญาณ บางคนก็เรียกว่า ญาณทัศนะ หรือ การรู้แบบปิ๊งแว้บ คือเป็นการรู้ที่ผุดขึ้นมาแบบไม่มีปี่ไม่มีขลุ่ย ส่วนใหญ่จะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อใจเราสงบนิ่ง ผ่อนคลาย สบายใจ มีสมาธิ ไม่สับสนวุ่นวายไปกับสิ่งต่างๆที่รุมเร้าเข้ามาในชีวิต โดยได้อธิบายโยงไปยังสิ่งที่โอโช่พูดไว้ว่าชีวิตที่สมบูรณ์และสมดุลนั้น จะต้องเป็นการก้าวไปบนบันไดทั้งสามขั้น คือ

ขั้นที่ 1 เป็นเรื่องสัญชาตญาณ (Instinct) ซึ่งมีอยู่แล้วในทุกคน เช่น เวลามีภัยมาถึงตัวก็รู้จักหลบหลีกอย่างนี้ เป็นต้น ซึ่งหากเรามีสัญชาตญาณอย่างเดียวเราก็ไม่ต่างจากสัตว์ เพราะฉะนั้นเราต้องพัฒนาสู่ขั้นที่ 2 ต่อไป
ขั้นที่ 2 เป็นเรื่องปรีชาญาณ (Intellect) ได้แก่ การรับรู้ เข้าใจ รู้จักตัดสินใจ รู้จักคิดค้น โดยใช้สมองในการวิเคราะห์ เมื่อมีส่วนที่เป็นจิตสำนึก ส่วนนี้ทำให้เราแตกต่างจากสัตว์อื่นๆ แต่ก็ไม่ได้หมายความ ว่าเราเป็นมนุษย์จนกว่าจะถึงขั้นที่ 3
ขั้นที่ 3 เป็นเรื่องปัญญาญาณ (Intuition) เป็นการเข้าถึงสภาวะจิตใจที่ทำให้เราเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ ปัญญาญาณเป็นส่วนที่เป็นจิตเหนือสำนึก เป็นเรื่องของการหยั่งรู้ เป็นการรับรู้แบบปิ๊งแว้บ เป็นการรู้ที่ก้าวข้ามตรรกะและเหตุผล

อย่างไรก็ตามทั้ง 3 สิ่งนี้มีความเชื่อมโยงกัน กล่าวคือ ปรีชาญาณเป็นสะพานที่จะทำให้คนก้าวไปสู่ปัญญาญาณได้ แต่คนหลายคนกลับคิดว่ามาถึงขั้นนี้ก็เพียงพอแล้ว ซึ่งถ้าหากเขาพยายามต่อไปอีกขั้นเขาก็จะสามารถเข้าถึงสภาวะของจิตที่แท้จริงได้ และจะส่งผลดีต่อการดำเนินชีวิตประจำวันไม่น้อยทีเดียว ในเรื่องปัญญาญาณที่สามารถนำมาใช้งานได้นั้น อาจารย์ประพนธ์ได้เล่าตัวอย่างของ ดร. อาจอง ชุมสาย ณ อยุธยา นักวิทยาศาสตร์ของไทยที่ได้ไปทำงานที่องค์การนาซ่า ที่ต้องคิดเรื่องชิ้นส่วนของยานไวกิ้งที่จะลงไปสำรวจดาวอังคาร คิดอยู่นานหลายวันแต่ก็คิดไม่ออกแม้จะพยายามครุ่นคิดอย่างถึงที่สุดแล้วก็ตาม จนในที่สุด ดร.อาจองได้หยุดพัก ไม่คิด แล้วหันไปฝึกสมาธิชั่วขณะหนึ่ง เนื่องจากปกติท่านเป็นคนที่ชอบทำสมาธิอยู่แล้ว และในทันใดนั้นเองก็เกิดปิ๊งแว้บขึ้นมาได้คำตอบของส่วนประกอบของยานไวกิ้งนั้นผุดขึ้นมาในใจ ซึ่งท่านก็สามารถนำไปออกแบบและใช้งานได้เป็นผลสำเร็จ

“ปัญญาญาณเป็นสิ่งที่เราจับต้องไม่ได้ แต่อย่างในกรณีปิ๊งแว้บของ ดร.อาจอง น่าจะเป็นตัวอย่างให้เราได้เรียนรู้ว่า ปัญญาญาณเป็นพลังอันมหาศาลที่มีอยู่ในตัวเรา แต่จะเกิดขึ้นต่อเมื่อเราได้ใช้สมอง (intellect) มาอย่างเต็มที่ จนในที่สุดก็ได้ปล่อยวาง จิตสงบ จิตละเอียด จนได้คำตอบที่แสวงหา มันเป็นคำตอบที่มาจากอนาคต ไม่ใช่จากอดีตอย่างที่เราคุ้นเคยกัน” อาจารย์ประพนธ์กล่าว

. . . อาจารย์ประพนธ์ทิ้งท้ายว่า สิ่งที่เราสะสมเก็บสะสมไว้ตั่งแต่ในอดีต อาจทำให้จิตใต้สำนึกของเราเต็มไปด้วยสิ่งที่ไม่ดี แต่ถ้าหากเราเห็นความสำคัญของพลังแห่งปัจจุบัน เราจะหันมาเก็บแต่สิ่งดีๆ มองหาสิ่งที่เป็นความสำเร็จ ความภูมิใจ เพราะมันจะช่วยเสริมแรงจิตใต้สำนึกของเราให้มีพลัง ทำให้เรากล้าที่จะทำสิ่งใหม่ๆ เพราะมีแรงบันดาลใจที่เกิดขึ้นภายในตัวเราเอง นอกจากนี้เวลาที่มีประสบกับปัญหาหรือว่ามีความทุกข์ ก็จะนิ่งพอที่จะพิจารณาว่าทุกข์เพราะอะไร ทุกข์แล้วรู้สึกอย่างไร ในยามที่มีความสุข ก็รู้ว่าสุขนี้เป็นอย่างไร เกิดจากอะไร โดยที่ไม่เอาใจเข้าไปยึดในสุขและทุกข์นั้น ใจที่เป็นกลาง ใจที่ปล่อยวาง จะทำให้เกิดได้สิ่งที่เรียกว่า “ปัญญาญาณ” นี้บ่อยยิ่งขึ้น . . .

HRM วัดเพื่อตีตรา HRD วัดเพื่อพัฒนา

2005-06-24T07:10:00.000-07:00

HRM ย่อมาจาก Human Resource Management ส่วน HRD ย่อมาจาก Human Resource Development ครับ . . . ก่อนอื่นผมต้องขอออกตัวก่อนว่า ผมไม่ใช่นักพัฒนาทรัพยากรมนุษย์มืออาชีพนะครับ . . . ที่ทำ ๆ ไปก็อาศัย “Common Sense” บวกกับ “หัวใจ” แห่งความปรารถนาดีที่มีต่อเพื่อนร่วมงาน เป็นหลักการสำคัญ

HRM สำหรับผมแล้วเป็นเรื่องที่สำคัญมาก เพราะถ้าหากเราไม่สามารถ “Manage” เรื่องนี้ได้อย่างมี “ประสิทธิภาพ” แล้ว มันก็จะทำให้การดำเนินการต่างๆเป็นไปอย่างไม่มี “ประสิทธิผล” . . . ตัวอย่างเช่น หากการปรับเงินเดือนไม่สัมพันธ์กับ "ผลสัมฤทธิ์” ของงาน หรือ “Performance” ของผู้ปฏิบัติงาน . . . ในที่สุดองค์กรก็จะเสื่อมสมรรถนะลง (Low Performance) ผู้ปฏิบัติงานขาดความกระตือรือร้น . . . เกิดวัฒนธรรมที่ว่า “เมื่อปีที่แล้วเพิ่งได้ 2 ขั้น ปีนี้ผลัดเปลี่ยนให้คนอื่นบ้างก็แล้วกัน" . . . อะไร ๆ ในทำนองนี้

ตอนที่ผมเข้าไปรับผิดชอบหน่วยงาน ๆ หนึ่ง สิ่งที่ผมพยายามเปลี่ยนแปลงเป็นสิ่งแรกก็คือการจัดการระบบ HR ใหม่ (ผมไม่ได้ทำเองนะครับ มีที่ปรึกษาช่วย) ผมต้องการจะให้ระบบการปรับขึ้นเงินเดือนนั้นสัมพันธ์กับสมรรถนะการปฏิบัติงาน เรียกได้ว่ามีการสังคายนา “รื้อระบบการพิจารณาเงินเดือนใหม่” มีการออกแบบ “ระบบประเมิน” ออกแบบเครื่องมือสำหรับใช้ “ตรวจวัด” สมรรถนะการทำงานใหม่หมด ด้วยความต้องการที่จะให้การประเมิน และการปรับขึ้นเงินเดือนเป็นที่ยอมรับของคนในหน่วยงาน และอยู่บนพื้นฐานของความเป็นธรรม

ในรอบหนึ่งปีได้มีการกำหนดให้ผู้ที่อยู่ในระดับหัวหน้าจะต้องทำการประเมิน “สมรรถนะ และผลการปฏิบัติงาน” ของผู้ที่อยู่ในสังกัด ฝ่ายบุคคล/HR จะต้องนำข้อมูลเหล่านี้มาประมวลผลในตอนที่จะต้องเสนอการปรับขึ้นเงินเดือน เราใช้เวลาค่อนข้างมากไปกับการวัด การประเมิน การให้คะแนน และการเสนอตัวเลขเงินเดือนที่เพิ่มขึ้น ผมนึกอยู่เสมอว่าถ้าหากระบบดี มีความชัดเจน มีตัวชี้วัดที่ละเอียด และมีการประเมินที่เที่ยงธรรม ก็จะนำมาซึ่งการยอมรับของผู้ที่ถูกประเมิน แต่ในความเป็นจริง . . . หาได้เป็นเช่นนั้นไม่!! สัจธรรมที่ได้ก็คือ “ไม่มีการปรับขึ้นเงินเดือนครั้งใด จะเป็นที่พอใจแก่คนทุกคน” ไม่ว่าเราจะออกแบบระบบ (ตัวชี้วัด) และใช้เครื่องมือตรวจวัด (ประเมิน) อย่างละเอียดลออ ถี่ถ้วนเพียงใดก็ตาม

เมื่อถามใจตัวเองดู . . . ผมพบว่าที่ผมสนใจในเรื่อง HR นี้ คงเป็นเพราะความตระหนักที่ผมมีอยู่ในใจว่าไม่มีอะไรจะสำคัญและมีค่าไปยิ่งกว่า “ทรัพยากรมนุษย์” แต่ความรู้สึกของผมที่ “IN” กับเรื่อง HR นี้ ผมพบว่าคงไม่ใช้เรื่อง HR Management เพราะ Management ไปเน้นที่การวัด แต่ผมคงจะมีใจให้กับเรื่อง HR Development มากกว่า ถึงแม้ HRD จะต้องไปเกี่ยวข้องกับเรื่อง “การวัด” แต่ผมเห็นว่า “เป้าหมาย” ของการวัดใน HRM และ HRD นี้แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง การวัดใน HRM เป็นการวัดแบบที่เราคุ้นเคย คือ วัดเพื่อดูว่า ผ่าน/ไม่ผ่าน เป็นการวัดเพื่อ ตัดเกรด (A B C D หรือ F) เป็น “การวัดเพื่อตีตรา” ในขณะที่การวัดของ HRD เป็น “การวัดเพื่อพัฒนา” วัดเพื่อให้รู้ว่าจะต้องพัฒนาด้านไหน (พัฒนาอะไร) และด้วยวิธีการใด (พัฒนาอย่างไร)

รูปแบบและวิธีการพัฒนาบุคลากรที่เราคุ้นเคยกันดี คงจะอยู่ใน Mode ที่เป็นการฝึกอบรมสัมมนา (Training Mode) เป็นส่วนใหญ่ เราอาจจะไม่ค่อยคุ้นกับการพัฒนาในแบบ Learning Mode อย่างที่ สคส. (หน่วยงานต้นสังกัดของผม) ทำอยู่ในขณะนี้ สำหรับผู้ที่สนใจ ผมขอแนะนำให้เข้าไปดูรายละเอียดได้ที่ Website ของ สคส. คือที่ www.kmi.or.th หรือหากต้องการจะอ่านบันทึกประสบการณ์ (Blog) เกี่ยวกับการจัดการความรู้ก็ให้เข้าไปดูได้ที่ http://gotoknow.org ครับ

ผมเชื่อว่าถ้าท่านได้ติดตามอ่าน Blog อย่างต่อเนื่องแล้ว พอถึงจุดๆหนึ่ง ท่านก็คงจะ “คันไม้คันมือ” อยากมี Blog เป็นของตัวเองบ้าง ซึ่งท่านก็สามารถสร้าง Blog ของท่านได้ใน “GotoKnow.Org” นี้ ถึงตอนนั้นท่านก็เท่ากับว่าได้เข้ากระบวนการ KM ไปแล้วโดยปริยาย เพราะท่านได้เริ่มแบ่งปัน Tacit Knowledge ของท่านให้กับเพื่อน ๆ และได้เรียนรู้จากผู้อื่นไปด้วยในเวลาเดียวกัน เมื่อถึงตอนนั้นหลายท่านอาจจะเป็นนัก HRD มืออาชีพไปโดยไม่รู้ตัวก็ได้ครับ

ใครที่เปิด Blog ของตัวเองแล้ว . . . อย่าลืมเอามา Post ไว้ใน Comment นี้ด้วยนะครับ . . . พวกเราจะได้แวะเข้าไปเยี่ยมเยียน

เมื่อรู้สึก "ท้อแท้" ต้องปรับแก้ให้เป็น "ท้าทาย"

2005-06-23T15:22:00.000-07:00

ชีวิตการทำงานของทุกคน . . . ผมเชื่อว่าต้องผ่านปัญหาอุปสรรคกันมาทั้งนั้น . . . มากบ้างน้อยบ้าง . . . หนักเบาต่างกันไป (แล้วแต่บุญกรรมที่ทำมา…”แต่ปางก่อน” หรือในชาตินี้ ! ) โดยส่วนตัวแล้ว . . . ผมรู้สึกทึ่งทุกครั้งที่ได้ฟังประสบการณ์ชีวิตของผู้ที่สามารถฝ่าฟันปัญหาต่าง ๆ มาได้ โดยไม่ยอมแพ้ต่อสถานการณ์ที่เกิดขึ้น . . . เวลาที่ผมประสบปัญหา ผมมักจะใช้เรื่องที่เคยฟังมานี้เป็นอุทาหรณ์สอนใจ เพื่อรักษาใจไม่ให้เกิดอาการ “ท้อแท้” ต่อปัญหาที่เกิดขึ้น

แต่ก่อนแต่ไร ผมมักจะปลุกใจตัวเองด้วยการพยายาม “เอาชนะ” ปัญหา แต่พอมาถึงตอนนี้ ผมยอมรับว่ามุมมองของผมที่มีต่อการแก้ปัญหานั้นเปลี่ยนไปค่อนข้างมาก ผมเลิกคิดที่จะ “เอาชนะปัญหา” และก็ไม่ได้คิดที่จะ “เอาชนะใคร” อีกต่อไป ผมมองปัญหาเสมือนว่าเป็นเวทีฝึกใจ . . . ฝึกใจไม่ให้ยอมแพ้อะไรง่ายๆ ไม่ให้ “ท้อแท้” หรือยอมจำนนต่อปัญหาเร็วนัก มุมมองใหม่นี้บอกผมว่า . . . ผมไม่จำเป็นต้องเอาชนะใคร เพราะชัยชนะที่ยิ่งใหญ่นั้น มาจากการเอาชนะ “ใจตนเอง” ชนะใจ หมายถึง การเปลี่ยนแปลงความรู้สึกจาก “โกรธ เกลียด เครียด แค้น” มาเป็นใจที่มุ่งมั่น สงบนิ่งอยู่ภายในแต่เปี่ยมไปด้วยความรัก ความเมตตา ความปรารถนาดี และพร้อมที่จะให้อภัยในทุกสิ่งทุกอย่างที่เกิดขึ้น พร้อมที่จะให้อภัยทุกคนได้โดยไม่ตั้งเงื่อนไขใด ๆ

. . . ครับ . . . มันไม่ใช่เรื่องง่าย . . . แต่มันก็เป็น “ความท้าทาย” ที่ยิ่งใหญ่มิใช่หรือ? มาถึงตอนนี้ผมเริ่มเข้าใจแล้วล่ะครับ กับคำพูดที่ว่า “ปัญหามา ปัญญาเกิด” นั้น . . . เป็นอย่างไร? . . . มันอยู่ในใจของเรานี่เอง . . . ปัญญา มาจากใจที่เปี่ยมไปด้วยเมตตา เป็นสภาวะของใจที่ตระหนักรู้ อยู่กับปัจจุบัน มีสติกำกับ เป็นสภาวะของใจที่อ่อนไหว ละเอียด ประณีต อันเป็นผลพวงมาจากจิตที่มีสมาธิ . . . นี่แหละครับ “ความท้าทายที่แท้จริง” Share ประสบการณ์ของท่านให้พวกเราฟังกันบ้างนะครับ

เสียงที่ดัง แต่บางครั้งกลับไม่ได้ยิน

2005-06-21T18:46:00.000-07:00

เสียงอะไรดังที่สุด?... เสียงประทัด !.... ไม่ใช่..... เสียงระเบิด !..... ไม่ใช่ .... ผมว่าเป็น เสียงความคิด ของเราครับ มีหลายๆ ครั้งทั้งๆ ที่ผมเปิดวิทยุอยู่แท้ๆ แต่ผมกลับไม่ได้ยินเสียงจากวิทยุเลย เป็นเพราะว่าในขณะนั้นผมกำลังคิดเรื่องบางเรื่องอยู่ เสียงความคิดของผมมันดังมาก ดังจนกระทั่งทำให้ผมไม่ได้ยินเสียงอื่นๆ จากภายนอกเลยทีเดียว

แต่สิ่งที่น่าทึ่ง ก็คือ เสียงความคิดที่ว่าดังๆ นี้ บางที เราเองก็กลับไม่ได้ยินมัน ถึงตัวมันจะส่งเสียงดังจนบดบังเสียงอื่นๆ แต่มันก็ไม่ได้เป็นสิ่งที่อยู่ตื้นๆ ในตัวเรา หรือว่าบางทีอาจจะเป็นเพราะเราวุ่นมากไป ไม่เคยว่าง ไม่เคยนิ่ง เราจึงไม่ได้ยินเสียงที่อยู่ภายในตัวเรานี้

. . . ท่านมีประสบการณ์เกี่ยวกับเสียงภายในนี้อย่างไร เล่ามาให้ฟังบ้างนะครับ

เมื่อ "มี" ก็ไม่ดีใจ เมื่อ "หมด" ก็ไม่เป็นไร

2005-06-19T21:36:00.000-07:00

เวลาที่ผมตั้งใจจะหาซื้ออะไรบางอย่าง แล้วพนักงานที่ร้านบอกว่า . . . ของไม่มี . . . ของหมด ผมมักจะรู้สึกไม่ค่อยพอใจ . . . ไม่ได้ดั่งใจ แต่ในทางกลับกัน หากถามหาแล้วได้ตามใจปรารถนา ก็จะรู้สึกสมหวัง . . . มีความสุข สุขที่ได้ของตามที่ต้องการ แต่ความรู้สึกสุขหรือพึงใจเมื่อได้สิ่งที่ต้องการนี้ก็ใช่ว่าจะจีรังตลอดไป ของบางอย่างตอนก่อนได้รู้สึกว่ายิ่งใหญ่และจำเป็นมาก แต่พอได้มาแล้วก็กลับรู้สึกเฉยๆ เรียกว่าได้เห็นความเป็น “อนิจจัง” ที่ค่อนข้างชัดเจนมาก

ผมเริ่ม “เข้าใจ” ในเรื่อง “ความไม่เที่ยง” ขึ้นมาบ้าง เริ่มเห็นลักษณะของ “ความเป็นคู่" ที่มีอยู่ในทุกสิ่งทุกอย่าง เห็นว่าเพราะมีสุขจึงมีทุกข์ เพราะมีทุกข์จึงมีสุข เริ่มเข้าใจว่าทำไมหลวงพ่อชาจึงเทศน์ไว้เสมอว่า ปฏิปทาที่เป็น “สัมมาปฏิปทา” นั้นจะต้องอยู่บนพื้นฐานของการไม่มีความรู้สึกสุขหรือทุกข์ เมื่อใดก็ตามที่เรารู้สึกสุขหรือพึงพอใจ ก็ต้องเตรียมใจเผื่อไว้เผชิญกับความทุกข์หรือความไม่พึงพอใจด้วย

ถ้าเราสามารถทำใจของเราให้อยู่ตรงกลาง ระหว่างความสุขกับความทุกข์ได้ คือไม่ยินดียินร้ายกับทุกข์หรือสุข เวลาได้ยินใครพูดชมเชยก็ไม่เกิดอาการ “ฟู” ได้ยินใครต่อว่าก็ไม่เกิดอาการ “แฟบ” ไปหาของที่ต้องการแล้วเขาบอกว่า “มี” ก็ไม่ได้ดีใจ หรือไปแล้วไม่ได้ของที่มองหาก็ ไม่หงุดหงิดใจ หากรู้สึกเช่นนี้ได้ ก็คงจะเป็นสิ่งที่บ่งชี้ได้ว่าขณะนี้จิตใจได้พัฒนาไปอีกขั้นหนึ่งแล้ว

ท่านมีความคิดเห็นในประเด็นนี้อย่างไร เข้ามาคุย comment กันได้เลยครับ . . .

ความจริง ความงาม ความดี

2005-06-17T11:44:00.000-07:00

ความจริง ความงาม ความดี สามสิ่งนี้เป็นสิ่งที่ท่านอาจารย์ป๋วย อึ๊งภากรณ์ ยึดเป็นหลักสำหรับดำเนินชีวิตของท่านมาโดยตลอด ท่านพยายามเน้นให้เห็นว่าหลักการทั้งสามนี้เป็นสิ่งที่จะต้องไปด้วยกัน จะนำมาใช้เฉพาะอันใดอันหนึ่งนั้นไม่เหมาะอย่างยิ่ง เช่น บางคนอาจยึดถือความจริง แต่ทิ้งเรื่องความงาม และความดี หรือบางคนอาจทิ้งความจริง ความดี แต่ยึดถือสิ่งที่เป็นความงามเท่านั้น เป็นต้น ถ้าผมจำไม่ผิด ท่านอาจารย์เคยเขียนไว้ในหนังสือเล่มหนึ่งว่า ท่านได้หลักการเหล่านี้มาสมัยที่เรียนหนังสือที่โรงเรียนอัสสัมชัญ

ผมได้มีโอกาสอ่านหนังสือเล่มหนึ่งของท่านพระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตโต) ท่านอธิบายคำว่า “ธรรม” ไว้ 3 ระดับ คือ 1. วัฒนธรรม 2. จริยธรรม และ 3. สัจจธรรม จากคำอธิบายของท่าน ผมลองนำมาเปรียบเทียบกับภาพต้นไม้ใหญ่ ว่าส่วนที่เป็นใบที่เห็นได้ง่าย และมีความหลากหลายนั้น เปรียบได้กับส่วนที่เป็นวัฒนธรรม ส่วนลำต้น ที่ตั้งตรงนั้นเปรียบได้กับส่วนของจริยธรรม และส่วนรากที่หยั่งลึกลงไปในดินก็เปรียบได้กับส่วนของสัจธรรม

นับว่าเป็นการบังเอิญอย่างยิ่งที่สิ่งที่ท่านพระธรรมปิฎกหยิบยกมานั้น ช่างสัมพันธ์กับหลักการที่อาจารย์ป๋วยได้มาจากศาสนาคริสต์ อย่างแนบแน่น คือ ส่วนที่เป็นวัฒนธรรมนั้นผมมองว่าตรงกับหลักของ “ความงาม” ส่วนจริยธรรมนั้นตรงกับหลักของ “ความดี” และส่วนสัจธรรมก็ตรงกับหลักของ “ความจริง” ..........ถือว่าเป็นความบังเอิญข้ามพรมแดนของศาสนาที่น่าทึ่งยิ่ง.... แต่สิ่งที่สำคัญยิ่งกว่าก็คือคำถามที่ว่าเราได้นำหลักการดังกล่าวมาใช้ในชีวิตของเราหรือยัง?

นับถอยหลัง ตั้งนาฬิกาชีวิต

2005-06-16T11:24:00.000-07:00

ผมเคยหลุดปากพูด (เขียน)ไปว่า “ชีวิตผมนั้นเริ่มนับถอยหลังแล้ว” หลายคนที่ได้ฟัง (อ่าน) ตีความไปว่าผมกำลัง “ปลง” คงคิดที่จะ “ปลีกวิเวก” หรือบางคนก็สรุปเอาดื้อๆ ว่า ผมกำลังอยู่ในช่วง “ขาลง” ของชีวิต ....แต่ด้วยความเป็นห่วงเป็นใย บางคนจึงได้ให้กำลังใจกับผมว่า อายุอานามขนาดนี้ ยังทำอะไรดีๆให้สังคมได้อีกมาก อย่าด่วน “ถอดใจ” “หมดไฟ” ตัดช่องน้อยแต่พอตัวไปเสียก่อน

ขอบคุณมากครับสำหรับคำแนะนำ และความปรารถนาดีจากทุกท่าน ....พลังแห่งความปรารถนาดีนี้ เป็นสิ่งที่มีคุณค่ายิ่งสำหรับผม และสำหรับทุกๆ ชีวิตบนโลกใบนี้ ถ้าหากเรามีความปรารถนาดีต่อกัน ...แทนที่จะมาต่อสู้ฟาดฟันกัน ...หันหน้ามาพูดจาปรึกษาหารือกัน ด้วยใจที่ปรารถนาดีต่อกัน ปรารถนาดีต่อภาพในระดับที่ใหญ่ขึ้นไป (ปรารถนาดีต่อองค์กร ต่อชุมชน ต่อสังคม) ก้าวไปให้พ้นตนเอง ...โลกนี้คงจะน่าอยู่มากขึ้นอย่างแน่นอน

ย้อนกลับมาเรื่อง “นับถอยหลัง” หน่อยนะครับ พูดเรื่องนี้ที่ไร ผมมักจะนึกไปถึงฉากในหนังที่มีการตั้งระเบิดเวลาไว้ เช่นตั้งไว้ว่า 15 นาทีจะระเบิด ช่วง 15 นาที (ในหนัง) นี้ จะเป็นช่วงที่ตื่นเต้นมากทีเดียว พระเอกของเราจะต้องพยายามทำอะไรๆหลายสิ่งหลายอย่างให้ได้ภายใน 15 นาที นี้ ...หากเราลองเหลียวมองชีวิตของเราให้ดี ก็จะพบว่า “นาฬิกาชีวิต” ของเราทุกคนล้วนแต่กำลังเดินนับถอยหลังกันทั้งนั้น และที่ร้ายกว่าในหนังที่เราดู ก็คือ เราไม่รู้ว่านาฬิกาชีวิตของเรานี้ตั้งเวลาไว้เท่าไร ...ไม่รู้ว่าอีกกี่ปี ...กี่เดือน ...กี่ชั่วโมง ....หรือกี่นาที?

เราควรต้องใช้เวลาที่เรามีอยู่ (ในปัจจุบันขณะ) นี้ อย่างดีที่สุด เป็นการเดินตามปัจฉิมโอวาทขององค์ศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้า ที่ตรัสว่า “สังขารทั้งหลายมีความเสื่อมสลายไปเป็นธรรมดา ท่านทั้งหลายจง (ยังประโยชน์ตนและประโยชน์ผู้อื่น) ให้ถึงพร้อมด้วยความไม่ประมาทเถิด” (คัดลอกมาจาก พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ โดย พระธรรมปิฎก ป.อ. ปยุตฺโต http://www.dhammathai.org/buddhistdic/fish163.php)

วันนี้ ...ท่านตั้งนาฬิกาชีวิตของท่านแล้วหรือยัง?

บันทึกการสนทนาที่สวนรถไฟ

2005-06-15T15:13:00.000-07:00

จริงๆแล้วผมเขียนบันทึกนี้ทันทีที่กลับจากสวนรถไฟ ...แต่ต้องขออภัยด้วยที่ไม่ได้นำมาลง blog ในทันที จนในที่สุดก็ลืมไป ...ขอบคุณท่านที่เขียนทวงผมมาทาง e-mail

วันนั้นที่สวนรถไฟมีคนคึกคักมากเป็นพิเศษ เพราะเนื่องจากมีการจัดงาน For World Hungry กัน มีบริษัท TNT เป็นสปอนเซอร์ใหญ่ สีเสื้อของ TNT ที่ใช้ก็คือ สีส้ม ซึ่งตรงกับที่ผมนัดผู้ที่จะมาร่วมวง Dialogue พอดี สรุปว่าในวันนั้นมีแต่คนใส่เสื้อสีส้มกันทั้งสวนรถไฟ นอกจากนั้นเราเองก็ไม่สามารถจะใช้จุดนัดพบเดิมที่บอกว่าอยู่ถัดจากเวทีต่อไปได้ จำเป็นต้องย้ายวงมาอยู่ตรงประตูด้านหน้าแทน เพราะสู้กับเสียงที่ออกมาทางลำโพงกระจายเสียงของงานไม่ไหว และคนบริเวณนั้นก็ค่อนข้างพลุกพล่านมากด้วย ต้องขออภัยท่านที่ไปแล้วอาจจะหาวงสนทนาของเราไม่เจอ ...ขอโทษอย่างแรงครับ

เราเริ่มการพูดคุยกันอย่างไม่เป็นทางการประมาณ 8.30 น. มีผู้ร่วมวง 10 คน พอดิบพอดี ผู้ที่มาไกลสุด คืออาจารย์วิทยาลัยเกษตร จาก จ. เพชรบุรี ผมทึ่งจริงๆ ในความตั้งใจของท่าน ช่วงแรกเราก็คุยกันเกี่ยวกับเรื่อง การทำ Dialogue หลังจากนั้นก็แวะเวียนมาคุยเรื่อง “ความคิด” ผมพูดถึงตัว “แผนที่” (ความคิด) ของแต่ละคนที่ไม่เหมือนกัน บางท่านแนะนำให้นำสิ่งที่ไม่เห็นด้วยนี้มากองไว้ ซึ่งตรงกับที่ อ. วิศิษฐ์ วังวิญญู บอกให้เราแขวนมันไว้ก่อนนั่นเอง สิ่งที่เกิดขึ้นก็คือในขณะที่คุยกันไปเรื่อยๆ บางท่านบอกว่าสิ่งเขาแขวน (กอง)ไว้ มันเริ่มหายไปทีละอันสองอัน ผมคิดว่าอาจจะเป็นเพราะคลื่นความคิดเราเริ่ม “จูน” กันติดก็ได้ครับ

บรรยากาศการพูดคุยในวันนั้นเต็มไปด้วยมิตรภาพ เรานั่งกันอยู่ใต้ร่มไม้ มีสายลมพัดผ่านตลอดเวลา เรียกว่าอากาศเย็นสบายดีมาก เราคุยกันประมาณสองชั่วโมงก็แยกย้ายกันกลับ หลายคนอยากให้จัดวงสนทนาเช่นนี้อีก ผมเองยังไม่กล้านัด ขอไปทบทวนรูปแบบและดูวันก่อน แต่อย่างน้อยเราก็ได้แลก e- mail กันไว้เพื่อใช้ติดต่อนัดหมายกันต่อไป ...ใครมีไอเดียอะไรในเรื่องการจัดเวทีพบปะกันแบบนี้ แนะนำมาได้นะครับ

ถ้าวัดไม่ได้ ก็บริหารไม่ได้

2005-06-13T17:44:00.000-07:00

ท่านคงเคยได้ยินคำพูดที่ว่า “If we cannot measure, we cannot manage” มาบ้างแล้วใช่ไหมครับ หลายคนที่เคยคุยกับผมเรื่องระบบการใช้ตัวชี้วัด หรือ “KPI” แบบที่เรา (บ้า) ใช้กันอยู่ทุกวันนี้ อาจจะเข้าใจผิดคิดว่าผม “แอนตี้” เรื่อง KPI หรือเข้าใจไปว่าผมนั้นไม่เห็นด้วยกับประโยคข้างต้น ท่านกำลังเข้าใจผมผิดไปแล้วครับ ...

ประการแรกก็คือ ผมไม่ได้แอนตี้ KPI ครับ ถ้ามันเป็น KPI ที่แท้จริง เพราะชื่อมันก็บอกอยู่ชัดๆแล้วว่า “Key Performance Indicator” เป็นตัวชี้วัดสมรรถนะหลักๆ คือจะต้องไม่เป็นตัวชี้วัด “กระจอกๆ (จิ๊บจ๊อย)” แบบที่ใช้กันในปัจจุบัน จะต้องไม่ใช่ตัวชี้วัด "กิจกรรม” เพื่อสักแต่ให้ได้ชื่อว่า “ได้ทำ” เท่านั้นนะครับ ผมมักจะเตือนตัวเองอยู่เสมอด้วยคำพูดที่ว่า “Nothing is easier than being busy, nothing is more difficult than being effective” ประสิทธิผลเป็นเรื่องที่สำคัญครับ อย่ามัวไปหลงดีใจ เพียงเพราะว่าเรากำลังยุ่งอยู่กับอะไรบางอย่าง ต้องหมั่นสำรวจตรวจตราตัวเองดูด้วยว่า สิ่งที่เราทำอยู่นั้น มันพาเราเข้าใกล้เป้าหมายที่วางไว้หรือเปล่า เกิดประสิทธิผลหรือเปล่า หรือว่าเราเพียงแค่ทำให้ยุ่งไปวันหนึ่งๆเท่านั้น ชีวิตนี้สั้น และสำคัญเกินกว่าที่จะปล่อยเวลาให้ผ่านไปวันๆครับ ... สงสัยเป็นเพราะผมคงจะอยู่ในวัยที่เริ่ม “นับถอยหลัง” แล้ว จึงทำให้ตระหนักในคุณค่าของเวลาที่ผ่านไป

ประการที่สองก็คือ ผมเห็นด้วยกับข้อความที่ว่า “ถ้าวัดไม่ได้ ก็บริหารไม่ได้” อย่างยิ่ง Management กับ Measurement เป็นเรื่องที่คู่กันครับ “วัดไม่ได้ก็จัดการไม่ได้” อันนี้มัน “ชัวร์” อยู่แล้ว แต่สิ่งที่ผมอยากจะเพิ่มเติมเสริมเข้าไปก็คือ เราต้องอย่าหลงประเด็นเห็นผิดคิดไปว่า เราสามารถวัดทุกสิ่งทุกอย่างในโลกนี้ได้ทั้งหมดนะครับ ประเด็นนี้ถกเถียงทะเลาะกันมาหลายคู่แล้วครับ พวกที่ร่ำเรียนมาทางสายวิทย์มักจะคิดว่าทุกอย่างนั้นสามารถวัดได้ ในขณะที่พวกที่มาทางสายศิลป์จะยืนกรานว่าเราไม่สามารถวัดทุกสิ่งทุกอย่างได้ ผมเองเป็นพวกสายวิทย์ที่กลายพันธุ์ครับ เพราะเดี๋ยวนี้รู้สึกว่าสิ่งที่เราวัด (ผ่านเครื่องมือทางวิทยาศาสตร์ หรือผ่านตัวชี้วัด) ไม่ได้นั้น มีมากมายเหลือเกิน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องจิตวิญญาณ เรื่องความรู้สึก เรื่องสัมผัสที่หก เรื่องแรงบันดาลใจ และเรื่องอะไรๆ อีกมากมาย ...แล้วเราจะทำอย่างไรกับสิ่งเหล่านี้ที่วัดไม่ได้ล่ะครับ “ถ้าวัดไม่ได้ ก็จัดการไม่ได้” ถูกต้องเลยครับ ! สิ่งที่วัดไม่ได้เหล่านี้ใช้ Management ไม่ได้หรอกครับ ...จำเป็นต้องใช้ Leadership หรือ ภาวะผู้นำ ครับ อย่าเข้าใจผิดคิดว่า Management แก้ปัญหาได้ทุกอย่างนะครับ ผมเห็นแล้วอดสงสารไม่ได้ที่ บางหน่วยงานขาด Leadership แต่กลับ “อัด” หลักการ Management ใหม่ๆ เข้าไปแบบไม่ลืมหูลืมตา เรียกว่า “ให้ยาผิด” ไปโดยไม่รู้ตัวครับ

ท่านมีความเห็นในประเด็นนี้อย่างไร พูดคุยกันมาได้ครับ

ความคิด กับ ความจริง

2005-06-10T14:28:00.000-07:00

ผมพยายามเตือนตัวเองอยู่เสมอไม่ให้หลงติดใน “ความคิด” ของตนเอง หมั่นบอกตัวเองว่า “ความคิด” ที่เกิดขึ้นนี้เป็นผลผลิตอันเนื่องมาจาก “การรับรู้” ของผม (ผ่านการตีความของผม ผ่านการให้ความหมาย ให้คุณค่า ดังที่ได้เคยพูดมาบ้างแล้วในเรื่องการรับรู้) คนสองคนถึงแม้จะเห็นสิ่ง ๆ เดียวกัน แต่รับรู้ของแต่ละคนนั้นไม่เหมือนกัน คิดไม่เหมือนกัน เดวิด โบห์ม พยายามตอกย้ำว่า “สิ่งที่เกิดขึ้นในความคิด” ไม่ใช่ “สิ่งที่เกิดขึ้นจริง” ทำให้ผมนึกไปถึงข้อความของ Alfred Korzybski ที่ว่า “The map is not the territory” แผนที่ไม่ใช่พื้นที่ เพราะสิ่งที่อยู่ในแผนที่นั้นมิใช่สิ่งที่อยู่ในภูมิประเทศจริง

เราแต่ละคนรับรู้สิ่งที่เกิดขึ้นต่อหน้าต่อตาเราไม่เหมือนกัน ผมสร้างแผนที่ (ความคิด) ขึ้นมาแผ่นหนึ่ง ท่านก็สร้างแผนที่ (ของท่าน) ขึ้นมาอีกแผ่นหนึ่ง โอกาสที่แผนที่สองแผ่นนี้จะเหมือนกันนั้นมีน้อยมาก หากเราที่เป็นเจ้าของแผนที่นี้รู้ตัวดีว่า มันเป็นเพียง “แผนที่” แต่มันไม่ใช่ “พื้นที่” ไม่ใช่ภูมิประเทศที่แท้จริง มันก็คงจะไม่เกิดปัญหาหรือข้อขัดแย้งขึ้น หากแต่ในชีวิตจริงเราส่วนใหญ่กลับ “หลง” ติดอยู่ใน “แผนที่” ที่เราสร้างขึ้นมา เข้าใจไปว่ามันเป็น “ของจริง” และพยายามอย่างยิ่งยวดที่จะต่อสู้เพื่อป้องกัน (defense) มันในทุกวิถีทาง

ในวิธีการ Dialogue แบบโบห์ม เมื่อผู้เข้าร่วมวงสนทนาตระหนักในหลักการข้อนี้ ทำให้ไม่มีความจำเป็นที่แต่ละคนจะต้องปกป้องความคิดของตนเองแต่อย่างใด เพราะทุกคนรู้ดีว่ามันอาจไม่ใช่ความคิดที่ถูกก็ได้ หรือถ้าหากมันเป็นความคิดที่ถูกต้องจริง พวกเขาก็ไม่มีความจำเป็นที่จะต้องไปปกป้องมัน เพราะอย่างไรมันก็เป็นความจริงอยู่ในตัวมันเองอยู่แล้ว

ฟังแล้วงงไหมครับ ...บางทีเราอาจจะจับประเด็นนี้ไปต่อกันที่สวนรถไฟในวันอาทิตย์นี้ก็ได้ ถ้าหากจำนวนคนไม่มากเกินไป เราอาจจะได้ทดลองทำ Dialogue กัน ...แล้วพบกันครับ

วันอาทิตย์นี้ ... เจอกันที่สวนรถไฟ

2005-06-06T21:56:00.000-07:00

วันอาทิตย์ที่ 12 มิ.ย.นี้ ช่วงเวลาประมาณ 8.00-10.00 น. ... ใครที่ว่าง ... ขอเชิญพบปะพูดคุยกันที่สวนรถไฟนะครับ ... ผ่านประตูด้านหน้า (ตรงที่ขายของ) เดินตรงมาเรื่อยๆครับ ทางด้านซ้ายจะมองเห็นเวทีดนตรี วงสนทนาของเราคงจะอยู่เลยเวทีมาเล็กน้อยครับ ผมเองก็ยังไม่แน่ใจเหมือนกันว่าจะอยู่ทางฝั่งซ้าย (ฝั่งเดียวกับเวที) หรืออยู่ทางขวา ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับสถานการณ์ครับ ตอนนี้ผมบอกกับหลายๆคนแล้วว่าให้ใส่เสื้อสีสดๆมา คาดว่าจะเป็นสีส้มครับ เพื่อให้ทุกคนสังเกตเห็นได้ง่าย ... แต่ถ้าท่านหาไม่เจอลองโทรมาที่ 01-919-8111 ก็ได้ครับ

หลายคนถามว่าจะมาคุยเรื่องอะไรกัน ... ผมเองก็ไม่ได้มีหัวข้อหรือประเด็นใดๆเป็นพิเศษหรอกครับ คิดว่าจะลองใช้เทคนิค Dialogue คือใครอยากจะพูดเรื่องอะไรก็พูด แต่ที่สำคัญก็คือ “เราจะฟังกัน” เราจะไม่ปิดกั้น (block) ความคิดของผู้หนึ่งผู้ใด ไม่ตัดสินว่าความคิดนั้นถูกหรือผิด เราจะฝึกเฝ้าดูความคิดตัวเองที่ (อาจ) เกิดขึ้นใหม่ แล้วประเมินความรู้สึกว่าอยากจะ Share ความคิดของเราออกมาเป็น “ภาษาพูด” หรือไม่ จะเห็นได้ว่าจริงๆแล้ว Dialogue ก็คือการไหล (flow) ของคลื่นความคิด (ทั้งที่ผ่านออกมาเป็นคำพูด และที่ไม่ได้ออกมาเป็นคำพูด) ซึ่ง เดวิด โบห์ม เจ้าตำหรับ Dialogue บอกว่าเป็น Ecology of Thought คือมองประหนึ่งว่าเป็นระบบนิเวศระบบหนึ่งเลยทีเดียว

ที่ผมพูดถึงหลักการ Dialogue นี้ พวกเราอย่าเพิ่งเข้าใจผิดคิดว่าวันอาทิตย์นี้จะเต็มไปด้วยศัพท์เทคนิคนะครับ ผมรับรองว่าวันอาทิตย์นี้ไม่มีอะไรในทำนองที่เป็นวิชาการจ๋าอย่างแน่นอน ผมคิดว่าบรรยากาศน่าจะเป็นอะไรๆในแบบที่ไม่เป็นทางการ... ท่านจะใส่ชุดกีฬามา ใส่กางเกงขาสั้น ใส่รองเท้าแตะมา ... ฟรีสไตล์... ตามสบายเลยครับ และต้องไม่คาดหวังอะไรมากมายจากการพบกันในครั้งนี้นะครับ ขอให้คิดว่าแค่ได้มาพบปะ รู้จักมักคุ้น พูดคุยกัน ผมว่าแค่นี้ก็คุ้มค่าแล้วครับ... หวังว่าคงจะได้พบกับท่านในอีกไม่กี่วันนี้นะครับ

แจ้งข่าว F2F ครั้งที่ 1 วันอาทิตย์ที่ 12 มิ.ย. 48

2005-05-25T07:34:00.000-07:00

F2F ย่อมาจาก Face to Face ซึ่งหมายถึง การพบปะพูดคุยกันแบบ “เห็นหน้าเห็นตา” ครับ ... อีกไม่กี่วัน Blog นี้ก็จะมีอายุครบ 3 เดือนแล้วครับ ผมคิดว่าเป็นเวลาพอเหมาะที่เราน่าจะได้มาพบกัน พูดคุยกันแบบ F2F บ้าง แต่ครั้งแรกนี้จะขอแบบที่ไม่เป็นทางการก่อนนะครับ

ฟังเสียงจากหลายๆ ท่านแล้ว คิดว่าที่สวนรถไฟน่าจะเหมาะเพราะเป็นบรรยากาศสบายๆ แบบเช้าวันอาทิตย์ และหลายท่านอาจจะไปออกกำลังกายที่นั่นอยู่แล้ว ก็สามารถ “แจม” รายการนี้ได้เลย ผมคิดว่าช่วงเวลาระหว่าง 8.00 – 10.00 น. น่าจะกำลังดี ใครที่ไม่เคยมาสวนรถไฟ ผมขอให้ข้อมูลคร่าวๆ ว่าอยู่หลังสวนจตุจักรครับ เข้าไปทางข้างๆ ตึก ปตท. สำนักงานใหญ่ ที่บริเวณนี้แต่ก่อนเคยเป็นสนามกอฟ์ทของการรถไฟครับ

ที่นั่นมีของ (และอาหาร) ขายมากมายครับ ท่านสามารถหาของทานก่อนที่จะมาพูดคุย หรือจะนำมาทานระหว่างการพูดคุยก็ได้ครับ สำหรับบริเวณจุดนัดพบ ผมจะแจ้งให้ท่านทราบในโอกาสต่อไป...ครั้งนี้ถือว่าเป็นการจองเวลา จองตัวท่านไว้ก่อน......ท่านที่มีครอบครัว อย่าลืมชวนมาด้วยนะครับ.....ถ้าไม่เข้ามาร่วมวง จะมานั่งอ่านหนังสือ ...เดินเล่น หรือถ้าเป็นเด็กๆ ก็สามารถวิ่งเล่นหรือเช่าจักรยานขี่ได้อย่างสนุกสนาน...

....แล้วพบกัน วันอาทิตย์ที่ 12 มิ.ย. นี้ นะครับ

การรับรู้ (3)

2005-05-21T20:22:00.000-07:00

สิ่งที่ท่านช่วยกัน Comment ในคราวที่แล้วนั้น ... เยี่ยมจริงๆครับ (...นี่ก็คือ การรับรู้ ของผม ซึ่งอาจจะเป็นเพราะว่าสิ่งที่ท่านเขียนมานั้น ตรงกับ ความเชื่อ ที่ผมมีอยู่ก็ได้) สงสัยเราจะมี “คลื่น” เดียวกัน ... ผมเองมีความเชื่อเหมือนท่านว่าการ “ฝึกสติ” นั้นจะทำให้เรา “ตามทัน” สิ่งต่างๆที่กำลังเกิดขึ้น ไม่ว่ามันจะมาทางตา ทางหู ทางจมูก ทางลิ้น ทางกาย หรือทางใจก็ตาม หากเราไม่เคยฝึกสติ มันก็คงจะไม่ว่องไวพอ เราก็เลยไม่รู้เนื้อรู้ตัว กลายมาเป็นการรับรู้ที่อันตรายยิ่ง

ใน Model ของท่านอาจารย์อาจองนี้ นอกจากจะแสดงให้เห็นว่าการรับรู้มักจะผ่านมาทางช่องทางการตีความแล้ว ท่านยังแสดงให้เห็นอีกด้วยว่าการรับรู้นั้นอาจจะผ่านมาทาง “สัมผัสที่หก” หรืออาจจะเป็นการรับรู้แบบ “ผุดบังเกิด” ในลักษณะของการ “หยั่งรู้” ที่ผมเรียกว่า “ปัญญาญาณ” ก็ได้ (ดูส่วนสีเหลืองในรูปข้างล่างครับ)

ดังนั้นนอกจากเรื่อง “สติ” จะถือว่าเป็นเรื่องที่สำคัญ เพราะมันไปเกี่ยวข้องโดยตรงกับกระบวนการรับรู้ แต่ใน Model นี้ยังแสดงให้เห็นอีกด้วยว่า “ความรัก ความเมตตา” ก็เป็นองค์ประกอบที่มีผลกระทบต่อการรับรู้ด้วยเช่นกัน ผมเชื่อว่าผู้ที่มีหัวใจเปี่ยมล้นไปด้วยความรัก ความเมตตา ย่อมจะมีการรับรู้ที่แตกต่างจากการรับรู้ของคนธรรมดาๆ (อย่างผม) อย่างแน่นอน ... หรือท่านคิดว่าเป็นอย่างไร Share กันมาได้เลยครับ

การรับรู้ (ต่อ)

2005-05-19T19:02:00.000-07:00

การรับรู้ที่เราคุ้นเคย มักจะผ่านมาทาง ประสาทสัมผัสทั้งห้า อันได้แก่ ตา หู จมูก ลิ้น กาย (ส่วน “ใจ” ในฐานะที่จัดว่าเป็นสัมผัสที่หกนั้น ผมจะขอยกไปก่อน ... จะยังไม่พูดถึงในครั้งนี้)

รูปนี้ผมได้มาจากการฟังการบรรยายของท่านอาจารย์ ดร. อาจอง ชุมสาย ณ อยุธยา

รูปนี้แสดงให้เห็นว่าเมื่อตากระทบกับรูป หรือเมื่อหูได้ยินเสียง จมูกได้กลิ่น ลิ้นได้รับรส หรือ กายได้สัมผัสกับบางสิ่งบางอย่าง การรับรู้จะเกิดขึ้นทันทีที่มี “การตีความ” สิ่งที่เราเห็น ได้ยิน ได้กลิ่น รู้รส หรือสัมผัสนี้ แต่ละคนจะ ตีความ สิ่งที่กระทบนี้ไม่เหมือนกัน โดยจะดึงข้อมูล (Data Retrieval) จากประสบการณ์ในอดีต หรือที่เก็บอยู่ในจิตใต้สำนึกออกมาใช้ ข้อมูลเหล่านี้มาจากไหนนะหรือ? ... มันก็คือข้อมูลที่เราจัดเก็บไว้ (Data Storage) ทั้งที่รู้ตัว และไม่รู้ตัวผ่านประสาททั้งห้าของเรานั่นเอง

ท่านคิดเห็นอย่างไรต่อรูปนี้ ...เราจะมีวิธีอย่างไรที่ทำให้การตีความของเราไม่ผิดเพี้ยน ไม่เบี่ยงเบน หรือไม่เต็มไปด้วยอคติ ...ลองเสนอแนะกันมานะครับ ผมเชื่อว่าถ้าเราสามารถจัดการกับเรื่องนี้ได้ ...ชีวิตเราคงจะง่ายขึ้นเยอะเลยครับ!

การรับรู้ ... ประตูแห่งความไม่เข้าใจกัน

2005-05-16T08:11:00.000-07:00

ข้อความที่ว่า “พูดกันมากขึ้น ฟังกันมากขึ้น เข้าใจกันมากขึ้น” นั้น บางทีมันก็ไม่จริงเสมอไปนะครับ บางครั้งทั้งๆที่เราพูดไปด้วยความหวังดี แต่ผู้ฟังกลับเข้าใจเราผิด กลับ “ตีความ” ไปในทางที่ไม่ดี พูดโต้กลับมา ทำให้เกิดอารมณ์ ระงับใจไว้ไม่อยู่ “แลกหมัด” พูดสวนกลับไป เรียกได้ว่า “ยิ่งพูดกันมากขึ้น ก็ยิ่งทะเลาะกันมากขึ้น” จนถึงขั้นที่อาจจะปวารณากับตัวเองว่า “ข้าจะไม่เตือนเอ็งแล้ว... ที่ข้าพูดไปนี้ก็ด้วยความหวังดีแท้ๆ... ครั้งหน้าข้าขอปิดปากเงียบดีกว่า ...” อะไรๆในทำนองนี้ เป็นต้น

ปัญหาที่ว่านี้ถ้าดูให้ดีจะพบว่ามาจากการ "รับรู้" ที่แตกต่างกันครับ คำพูดคำเดียวกัน เหตุการณ์ในทำนองเดียวกัน แต่ในมุมมองของแต่ละคนจะแตกต่างกันไป และนี่คือสาเหตุที่ทำให้ประเด็นเรื่อง “การสื่อสารระหว่างกัน หรือที่เรียกว่า Communication” กลายเป็นปัญหา Classic ในทุกองค์กร การตีความที่แตกต่างกันนี้ เป็นเพราะเรามีประสบการณ์ที่แตกต่างกัน เราเติบโตมาภายใต้สิ่งแวดล้อมที่ต่างกัน มีพื้นฐานทางวัฒนธรรมต่างกัน มีความเชื่อ และการให้คุณค่า ให้ความหมายต่อสิ่งต่างๆไม่เหมือนกัน

การรับรู้ที่ต่างกันนี้ ทำให้หลายๆครั้งเรื่องที่เรากำลังสื่อสารกันอยู่นี้ กลายเป็น “คนละเรื่องเดียวกัน” ไปโดยไม่ได้ตั้งใจ ... แล้วท่านคิดว่าควรทำอย่างไรดีครับ?

บางส่วนจากวงสนทนาที่เรียกว่า “Dialogue”

2005-05-04T08:53:00.000-07:00

เมื่อวันที่ 27 – 28 เมษายน ที่ผ่านมา ผมได้มีโอกาสร่วมวงสุนทรียสนทนา (Dialogue) กับทีมงานของ รศ. ดร. อภิชัย เทอดเทียนวงษ์ ที่ทาง สคส. จัดให้กับเครือข่ายโรงพยาบาลภาคเหนือตอนล่าง ณ จังหวัดพิษณุโลก สำหรับผู้ที่ไม่เคยเข้าวงสนทนาที่เรียกว่า “Dialogue” อาจจะเข้าใจผิดคิดว่าเป็นการ “ฝึกพูด” แต่จริงๆ แล้ววง Dialogue เป็นการ “ฝึกฟัง” “ฝึกคิด” มากกว่า ที่ว่าเป็นการ ฝึกฟัง ก็เพราะว่ามันเป็นกระบวนการที่สอนให้เราฟังอย่างตั้งใจ ฟังโดยใช้ความรู้สึก เป็นการฟังอย่างลึกซึ้ง (Deep Listening) ส่วนการ ฝึกคิด ก็เป็นการทำไปตามหลัก “โยนิโสมนสิการ” คือ ฝึกให้มีการใคร่ครวญ ไตร่ตรอง ลองฟังเสียงที่อยู่ในใจของเราเอง (Inner Voice)

Dialogue เป็นการ “Create” Solution ไม่ใช่การ “Find” Solution การ Find เป็นการ “หาคำตอบ” ที่มีอยู่แล้ว เป็นคำตอบของ “อดีต” เป็น “ของเก่า” แต่การ Creat เป็นการ “สร้างใหม่” (อาจจะเป็นต่อยอดจาก “ของเก่า” ก็น่าจะได้) ได้คำตอบที่เป็น “ของสด” มีความเป็น “ปัจจุบัน”

ในสองวันนี้ผมถือว่าโชคดีอย่างยิ่ง เพราะ ดร. อภิชัย ได้แนะนำให้ผมรู้จักกับบุคคลสำคัญ 2 ท่าน คือ ดร. ภาสี (Prof. B.K. Passi) และภรรยา ท่านเป็นชาวอินเดีย มีภูมิลำเนาอยู่ที่เมืองบอมเบย์ ท่านมาเป็นที่ปรึกษาเรื่องการสร้างองค์กรแห่งการเรียนรู้ให้กับ มจธ. เป็นเวลานานกว่า 4 ปีแล้ว สิ่งที่ผมคุยกับท่านทั้งสองได้ “ถูกคอ” เป็นอย่างยิ่งก็คือ เรื่องที่เกี่ยวกับท่าน Osho ดร. ภาสี เองเคยพบกับท่าน Osho ด้วย และนิยมชมชื่นว่าท่าน Osho เป็นบุคคลที่ฉลาดปราดเปรื่องที่สุดคนหนึ่ง ภรรยาของ ดร. ภาสีเองก็มีความประทับใจในคำสอนของท่าน Osho เช่นกัน ถึงกับบอกว่าที่บ้านท่านที่อินเดียมีหนังสือและเทปคาสเซทการบรรยายของท่าน Osho มากมาย หากท่านกลับไปอินเดียครั้งหน้า ท่านจะนำมาให้ผมได้มีโอกาสฟังด้วย

รูปภาพที่ผมถ่ายกับดร.ภาสี และภรรยา เมื่อ 28 เม.ย. 2548

บางท่านอาจเรียกสิ่งนี้ว่า “ธรรมะจัดสรร” แต่สำหรับผม.....ผมเชื่อในพลังแห่ง “คลื่น” ... มันเป็น คลื่น ที่นำพาให้คนที่สนใจในเรื่องที่คล้ายๆ กัน หรือมีแรงปรารถนาร่วมกันได้มาเจอะเจอกัน และร่วมกันทำสิ่งที่ “ฝันไว้” ให้เป็นจริง

ผมดีใจที่ได้มีโอกาสพบกับท่านผ่าน blog นี้ ... และหวังว่าคงไม่นานเกินรอที่เราจะได้มีโอกาสพูดคุยกันแบบเห็นหน้าเห็นตาบ้าง ขณะนี้ผมกำลังวางแผนจะจัดวงพูดคุยในลักษณะที่เป็น Dialogue ในเรื่อง ปัญญาญาณ ... แต่ยังตัดสินใจไม่ได้ว่าจะใช้รูปแบบที่ไม่ค่อยเป็นทางการ เช่นนัดเจอกันเช้าวันอาทิตย์ที่บริเวณสวนรถไฟ หรือจัดในลักษณะที่เป็นทางการในโรงแรมดี? ...ใครมี Idea อะไรในเรื่องนี้ ช่วยแนะนำด้วยนะครับ ยินดีรับฟังทุกความเห็นครับ ... เป็น Idea ประเภท "หลุดโลก" ก็ได้ครับ

"หลงสมมติ" จุดเริ่มของการถกเถียง

2005-04-24T20:13:00.000-07:00

ทุกท่านคงเคยกิน “จับฉ่าย” นะครับ ในนั้นมักจะมีผักหลายๆอย่างเอามาใส่รวมกัน วันก่อนผมเพิ่งถกเถียงกับภรรยา เพราะเธอบอกว่าจับฉ่ายนั้นใช้ผักชนิดเดียวก็ได้ ผมจึงเถียงหัวชนฝาว่าถ้าเป็นผักชนิดเดียวก็ไม่น่าจะเรียกว่าเป็นจับฉ่าย และแล้วภรรยาผมก็พิสูจน์ให้ผมเห็นกับตาที่ร้านข้าวต้มแห่งหนึ่งในหาดใหญ่ว่าจับฉ่ายที่เธอสั่งมานั้นใช้ผักชนิดเดียว...

ผมเชื่อว่าหลายครั้งที่เราถกเถียงกัน หรือเห็นไม่ตรงกันนั้น อาจเป็นเพราะ บริบท (Context) ของเรานั้นแตกต่างกันก็ได้ เหมือนกันกับที่ผมเคยถกเถียงกับภรรยาในเรื่องแกงส้ม/แกงเหลืองนั่นแหละครับ เพราะสิ่งที่ผมเรียกว่า แกงเหลือง ภรรยาผมกลับเรียกว่า แกงส้ม!

เราเถียงกัน เพราะเราหลงไปติดในสิ่งที่เรา “สมมติ” หรือบัญญัติขึ้นมา ทั้งๆที่ ของจริง ที่อยู่ตรงหน้าเรา มันก็คือ สิ่งนั้นๆ ไม่ว่าเราจะเรียกมันว่าอะไรก็ตาม ครั้งหน้าถ้าท่านตกอยู่ในสภาวะเช่นนี้ ลองเหลียวดูสักนิดนะครับว่าเป็นอย่างที่ผมเล่ามานี้หรือเปล่า... จะลองเล่าสู่กันฟังบ้าง... ก็ดีนะครับ

นิยามคำว่า “ความสำเร็จ”

2005-04-23T07:24:00.000-07:00

ความสำเร็จที่เราคุ้นเคยกันมักจะผูกพันอยู่กับเรื่อง ชื่อเสียง เกียรติยศ เงินทอง เรามักจะมองกันว่าผู้ที่มีหน้าที่การงานดี มีตำแหน่งสูง ร่ำรวยเงินทอง คือผู้ที่ประสบความสำเร็จ หากดูให้ดีเราจะพบว่าสิ่งที่หายไปในนิยามที่ค่อนข้าง “ตื้นเขิน” นี้น่าจะเป็นมิติที่เกี่ยวข้องกับเรื่องของ “ความสุข”

ชีวิตที่ร่ำรวยเงินทอง แต่ยากไร้ในความสุข ไม่น่าจะเรียกว่าความสำเร็จ ชีวิตที่มีหน้าที่การงานสูงส่ง แต่ต่ำต้อยในเรื่องความรัก ขาดความสัมพันธ์อันดีกับผู้ที่อยู่รอบข้าง ก็ไม่น่าจะเรียกว่าความสำเร็จ

ความสำเร็จที่แท้จริงนั้น ผมเชื่อมั่นว่าน่าจะต้องมีเรื่องของ “ความสุข” สอดแทรกอยู่ในนั้นด้วย ความสุขน่าจะเป็นองค์ประกอบหลักที่จำเป็นในนิยามของคำว่า “ความสำเร็จ”

ท่านมีความคิดเห็นเป็นอย่างไร Share กันเข้ามาได้นะครับ

ข้อแก้ตัว หรือว่า มั่วนิ่ม

2005-04-21T23:11:00.000-07:00

ห่างหายไปหลายวันครับ เพราะช่วงสงกรานต์ผมกลับไปเยี่ยมบ้านที่จังหวัดตราด กลับจากตราดก็ไปเข้าร่วม Workshop การจัดการความรู้ที่ทาง สคส. (หน่วยงานที่ผมทำงานอยู่) จัดให้กับ สภาการศึกษา (สกศ.) ที่สามพราน หลัวจากนั้นก็บินมาที่พิษณุโลกเพื่อเดินทางต่อมาจังหวัดตาก มาเป็นวิทยากรให้กับสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดตากครับ ที่เล่ามาทั้งหมดนี้ไม่ใช่อะไรหรอกครับ... ผมเพียงแค่ต้องการหาเหตุผลเพื่อบอกท่านว่าทำไมผมจึงหยุดเขียน blog ไปหลายวัน... ฟังขึ้นหรือเปล่าครับ

คนเรามักจะเคยชินกับการอ้างเหตุอ้างผลหรือหาข้อแก้ตัวอยู่เสมอครับ จริงๆแล้วที่ผม "ไม่ได้เขียน" ก็คือ "ไม่ได้เขียน" ไม่มีความจำเป็นที่ต้องหาเหตุผลหรือแก้ตัวใดๆเลย... แต่ท่านที่อ่าน "ป้ญญาญาณ" คงจะทราบดีว่านี่คือ ผลงาน ที่มาจาก ปรีชาญาณ (Intellect) ของเรา การใช้เหตุใช้ผลถือเป็นเปลือกชั้นที่สามที่ปิดกั้นเราไว้ทำให้เราเข้าไม่ถึง ปัญญาญาณ (Intuition) ในหนังสือหน้า 165 ท่าน Osho ได้กล่าวไว้ว่า “เปลือกชั้นที่สาม หรือตัวกรองชั้นที่สามนี้ ได้แก่ เหตุผลจอมปลอมทั้งหลาย การใช้เหตุใช้ผล การอธิบาย คำแก้ตัว ทั้งหมดนี้เป็นสิ่งที่ถูกหยิบยืมมาใช้ ....... มันให้ความรู้สึกที่พึงพอใจแก่ท่าน ท่านคิดว่ามันเป็นการใช้ชีวิตอย่างสมเหตุสมผล..."

ชีวิตนี้ไม่จำเป็นต้องมีเหตุมีผลเสมอไป... ท่านคิดอย่างไรในประเด็นนี้ครับ

ระวัง “C and C” ที่กลายพันธุ์

2005-04-11T19:33:00.000-07:00

C&C ที่ว่านี้คืออะไรน่ะหรือ? ผมว่าพวกเราส่วนใหญ่คงคุ้นเคยกับมันกันพอสมควร เพราะมันย่อมาจาก Command & Control ซึ่งหมายถึง “การสั่งการและควบคุม” ยังไงล่ะครับ ในฐานะที่เป็นพ่อแม่ หัวหน้า หรือผู้บริหาร เราอาจจะไม่รู้ตัวว่าเราใช้ชีวิตอยู่ภายใต้ความกลัวต่างๆนาๆ เป็นต้นว่า เรากลัวว่าลูกๆของเราจะทำตัวเหลวไหลเสียผู้เสียคน... เรากลัวว่างานที่รับผิดชอบอยู่จะออกมาไม่ดี... เราไม่กล้าพอที่จะปล่อย... เราไม่ไว้ใจ... และในที่สุดเราก็ไม่มีทางเลือกอื่นใด นอกจากต้อง “ใช้อำนาจ” สั่งการและควบคุม

จริงๆ แล้ว C&C ก็ไม่ใช่ว่าจะไม่ดีไปเสียทั้งหมด... ในบางสถานการณ์เราก็อาจจะต้องใช้ C&C หรือในบางยุคบางสมัยการบริหารโดยใช้หลัก C&C ก็ถือว่าเป็นเรื่องธรรมดาสามัญ เพราะในสมัยนั้นผู้ปฏิบัติงานอาจจะมีความรู้ไม่มากนัก หรืออาจจะไม่มีข้อมูลมากพอที่จะตัดสินใจได้ด้วยตัวเอง ซึ่งผิดกับในสมัยปัจจุบันอันถือได้ว่าเป็นยุคแห่งการบริหารสารสนเทศ (Information Management) เป็นยุคสมัยของการจัดการความรู้ (Knowledge Management) การบริหารงานด้วยหลักการ C&C อาจไม่ใช้ทางเลือกที่เหมาะสมอีกต่อไป... เพราะถือได้ว่าเป็นยุคสมัยแห่งการ "เอื้ออำนาจ (Empower)" มากกว่าที่จะมา “ใช้อำนาจ” เหมือนแต่ก่อน

หากมองในภาพรวมแล้ว ผมเห็นว่าผู้บริหารองค์กรยุคใหม่ได้ให้ความสำคัญกับเรื่อง Empowerment นี้มากยิ่งขึ้นทุกวัน เพราะแต่ละท่านต่างก็รู้ดีว่าองค์กรจะก้าวหน้าได้นั้นจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องอาศัยการมีส่วนร่วมจากคนทุกระดับ ผู้ปฏิบัติงานจะต้องมีส่วนร่วมในการปรับปรุงกระบวนการทำงาน อีกทั้งยังต้องสามารถตัดสินใจได้ด้วยตัวเองด้วย ยุคสมัยนี้จึงเป็นช่วงเวลาที่ดูเสมือนว่า C&C ที่เราคุ้นเคยนั้นได้เริ่มอ่อนกำลังลงไปบ้างแล้ว

แต่สิ่งที่ทำให้ผมเริ่มเป็นห่วงก็คือในช่วง 2-3 ปีที่ผ่านมานี้ หลักการบริหารผ่าน “ตัวชี้วัด” ที่เรารู้จักกันในนามของ “KPI” หรือ Key Performance Indicators กำลังมาแรงเหลือเกิน จนเรียกได้ว่าระบาดเข้าไปในแทบทุกหน่วยงานแล้ว ถึงแม้ผมจะยอมรับว่า “ตัวชี้วัด หรือ ดัชนี” เป็นสิ่งที่สำคัญในการบริหารงาน แต่สิ่งที่ผมอดเป็นห่วงไม่ได้ก็คือ “ความพิถีพิถันในการเลือกและกำหนดตัวชี้วัด” เพราะหากเราเริ่มต้นด้วยการใช้ตัวชี้วัดผิดตัวแล้ว เราก็อาจจะก้าวเดินไปผิดทางได้ และหากเราไม่ระวังเรื่องการทำงานแบบอิง KPI ให้ดี บางที KPI เหล่านี้อาจเป็น C&C ในรูปแบบใหม่ที่กลายพันธุ์มาก็ได้... หรือท่านมีความเห็นว่าอย่างไร...?

Comment ประเด็นเรื่อง "การเปรียบเทียบ"

2005-04-08T16:24:00.000-07:00

เรื่องการเปรียบเทียบที่ผมลงไว้เมื่อ 31 มี.ค. ปรากฎว่ามีผู้สนใจเข้ามา Comment กันพอสมควร ผมลองคัดลอก Comment บางตอนมาให้อ่านตรงนี้อีกที่หนึ่ง...

"สำหรับผมแล้ว... ผมมองว่า การเปรียบเทียบ นั้นเป็น เครื่องมือ ตัวหนึ่งครับ... เราต้องรู้จักนำมันมาใช้ให้ถูกกับสถานการณ์ ตัวอย่างเช่น ถ้าจะลงทุนก็จำเป็นต้องเปรียบเทียบทางเลือกต่างๆให้รอบคอบก่อนที่จะตัดสินใจ การซื้อบ้านหรือซื้ออะไรก็ตามก็คงจะต้องเปรียบเทียบ ต้องวิเคราะห์... เพราะนี่คือพลังของ สมองฝั่งซ้าย ครับ... ผมเห็นด้วยกับคุณ Peter ที่ว่าการเปรียบเทียบโดยไม่รู้ตัวต่างหากที่เป็นอันตราย เพราะมันเหมือนกับว่าเครื่องมือชิ้นนี้ทำงานไปเองโดยที่เราไม่ได้สั่งการ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการเปรียบเทียบที่สร้างความรู้สึกที่ไม่ดีให้กับตัวเรา มันก็เท่ากับว่าเครื่องมือชิ้นนี้เดินไปเองโดยที่เราไม่ได้สั่ง แถมยังมาเชือดเฉือนเราให้เจ็บช้ำน้ำใจอีก ข้อแนะนำหรือครับ... แนะนำแต่ไม่ได้หมายความว่าผมทำได้ตลอดเวลานะครับ... มี 2 ข้อด้วยกันคือ ข้อ1. ...ต้องมี “สติ” รู้ตัวอยู่เสมอครับ เครื่องมือที่เราเรียกว่า “การเปรียบเทียบ” นี้จะได้ไม่ทำงานโดยที่เราไม่รู้ตัวอีกต่อไป แต่สำหรับผู้ที่ไม่เคยฝึกสติ ขอแนะนำข้อ 2 ครับ ...เหมือนกับที่คุณ Peter แนะนำไว้ คือพยายามฝึกการเปรียบเทียบจากที่เคยเป็นการเปรียบเทียบเชิงลบให้กลับมาเป็นเชิงบวกครับ คือแทนที่เมื่อเปรียบเทียบแล้วรู้สึกว่าตัวเองแย่... รู้สึกว่าตัวเองโชคไม่ดี... ก็ให้เหลียวไปดูคนที่อยู่ในสภาพที่ย่ำแย่กว่าเรา โชคร้ายกว่าเรา แล้วการเปรียบเทียบนั้นก็อาจสร้างกำลังใจให้กับเราก็ได้ครับ... พูดง่าย แต่คงทำได้ไม่ง่ายนักนะครับ... แต่ถ้าไม่ลองทำดู ก็คงไม่รู้นะครับว่ามันเป็นอย่างไร? ... ลองทำแล้วมา share กันดูนะครับ... พวกเราทุกคนที่อ่าน blog นี้อยู่ขอส่งใจช่วยครับ"